Sáng 28-4, căng thẳng tại vùng vịnh leo thang khi Iran đòi thu phí eo biển Hormuz, cùng lúc Mỹ thắt chặt lệnh trừng phạt do bế tắc trong hồ sơ hạt nhân.
- Hòa bình Mỹ – Iran: Tehran gửi lời nhắn “ba bước” tìm lối thoát căng thẳng
- Xử phạt 120 triệu đồng vụ xe khách 24 chỗ nhồi nhét 40 người trên cao tốc
- Giá vàng: Xu hướng sụt giảm trước các cuộc họp chính sách tiền tệ lớn
Iran muốn IRGC thu phí qua lại eo biển Hormuz
Thông tin từ Tehran ngày 27-4 cho biết Quốc hội nước này đang tiến hành những bước cuối cùng để phê duyệt một văn bản pháp lý đặc biệt về quản lý hàng hải. Chủ tịch Ủy ban An ninh quốc gia Ebrahim Azizi thông báo dự luật gồm 11 điều này sẽ điều chỉnh toàn bộ hoạt động quá cảnh của tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Mục tiêu của dự luật là thiết lập một khung pháp lý mới để Iran có thể trực tiếp quản lý tuyến đường thủy chiến lược, nơi vốn được coi là “cuống họng” của dòng chảy dầu mỏ và thương mại quốc tế tại khu vực Trung Đông.
Điểm cốt yếu trong dự luật là việc yêu cầu tất cả tàu thuyền quá cảnh phải nộp phí bằng đồng nội tệ rial của Iran. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) sẽ là đơn vị nòng cốt thực thi quyền kiểm soát này, từ việc giám sát lộ trình đến thu các khoản phí phát sinh. Phía Iran khẳng định rằng họ đã duy trì sự kiểm soát quân sự thực tế đối với eo biển từ lâu và dự luật lần này chỉ là bước đi nhằm cụ thể hóa quyền hạn đó trên giấy tờ, đồng thời khẳng định chủ quyền đối với vùng biển mà họ cho là thuộc phạm vi quản lý của mình.
Dự luật còn đưa ra những điều kiện mang tính phân biệt đối xử khi cấm hoàn toàn tàu thuyền Israel và áp phí bồi thường lên những quốc gia từng trừng phạt Iran. Những quy định này được cho là dựa trên định hướng của lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei nhằm tạo ra một trật tự quản trị mới tại vùng vịnh. Tuy nhiên, Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) đã ngay lập tức phản bác, khẳng định hành động đơn phương này không hề có cơ sở pháp lý trong luật pháp quốc tế, báo hiệu một cuộc đối đầu pháp lý và quân sự đầy rủi ro trên biển trong thời gian tới.
Ông Trump không hài lòng với đề xuất hòa đàm của Iran
Trong một diễn biến liên quan, các kênh ngoại giao giữa Washington và Tehran đang chứng kiến những rạn nứt sâu sắc sau đề xuất hòa bình mới nhất. Ngày 27-4, các quan chức Mỹ tiết lộ rằng Tổng thống Donald Trump tỏ ra không mấy mặn mà với các điều khoản mà Iran đưa ra. Lý do căn bản được đưa ra là bản đề xuất đã cố tình bỏ qua chương trình hạt nhân, một vấn đề vốn là trung tâm trong chính sách đối ngoại của chính quyền ông Trump đối với khu vực Trung Đông và an ninh toàn cầu.
Phía Iran đưa ra lý lẽ rằng họ muốn giải quyết các xung đột tại eo biển Hormuz và các vấn đề vận tải biển trước để xây dựng lòng tin, sau đó mới thảo luận về hạt nhân. Tuy nhiên, lập trường của ông Trump vẫn rất kiên định khi khẳng định Iran tuyệt đối không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân dưới bất kỳ hình thức nào. Việc Tehran cố tình tách rời hai vấn đề này bị phía Mỹ coi là một chiến thuật né tránh nhằm giảm bớt áp lực kinh tế mà không phải đưa ra những nhượng bộ thực chất về năng lực quân sự cốt lõi của mình.
Sự bế tắc này càng được củng cố khi Nhà Trắng xác nhận Tổng thống đã thảo luận kỹ lưỡng với các cố vấn an ninh nhưng không tìm thấy điểm chung với Tehran. Việc hủy bỏ các chuyến đi ngoại giao của các đặc phái viên tới Pakistan là minh chứng cho thấy Washington không còn kỳ vọng vào các giải pháp hòa giải hiện tại. Khi cả hai phía đều giữ vững những lằn ranh đỏ không thể bước qua, cánh cửa cho một thỏa thuận hạt nhân mới dường như đang đóng sập lại, nhường chỗ cho những biện pháp đối đầu trực diện và cứng rắn hơn từ cả hai phía.
Mỹ cảnh báo trừng phạt doanh nghiệp làm ăn với hàng không Iran
Để gây sức ép tối đa, Bộ Tài chính Hoa Kỳ vừa kích hoạt một chiến dịch trừng phạt mới đầy quyết liệt nhắm vào ngành hàng không dân dụng của Iran. Bộ trưởng Scott Bessent vào ngày 27-4 đã gửi đi thông điệp cảnh báo tới các doanh nghiệp trên toàn thế giới về việc hợp tác với các hãng bay Iran đang bị cấm vận. Washington tuyên bố sẽ không ngần ngại áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với bất kỳ tổ chức nào cung cấp hỗ trợ hậu cần cho đội bay của Tehran, nhằm cô lập hoàn toàn quốc gia này trên bầu trời quốc tế.
Các yêu cầu từ phía Mỹ bao gồm việc ngừng cung cấp nhiên liệu, dịch vụ suất ăn, phí hạ cánh và các hoạt động bảo trì chuyên sâu cho các máy bay thuộc sở hữu của Iran. Bộ Tài chính Mỹ gọi đây là một “vòng siết tài chính” được thiết kế để triệt tiêu các nguồn lực kinh tế và khả năng vận tải quốc tế của Chính phủ Iran. Động thái này được xem là sự đáp trả trực tiếp đối với các hoạt động quân sự và chính trị của Tehran tại khu vực, đồng thời là cách Mỹ khẳng định tầm ảnh hưởng của các lệnh trừng phạt tài chính trong việc kiềm chế đối thủ.
Cảnh báo này xuất hiện đúng lúc Iran vừa khôi phục các chuyến bay thương mại tới các thành phố lớn ở Thổ Nhĩ Kỳ, Oman và Qatar sau thời gian dài tạm dừng do chiến sự. Việc Tehran nỗ lực mở lại các đường bay quốc tế được xem là bước đi nhằm phá vỡ thế bị bao vây và phục hồi kinh tế. Tuy nhiên, với sự can thiệp mạnh mẽ từ Washington, các hãng hàng không Iran sẽ tiếp tục phải đối mặt với vô vàn khó khăn khi di chuyển ra nước ngoài, khiến cho nỗ lực kết nối lại với thế giới của nước này trở nên mịt mờ và đầy rẫy rủi ro pháp lý.
Israel không kích Hezbollah, 4 người chết
Tình hình bạo lực tại biên giới Israel và Lebanon cũng đang nóng lên từng giờ với các cuộc giao tranh gây thương vong lớn cho dân thường. Theo thông báo từ các cơ quan y tế Lebanon vào ngày 27-4, ít nhất 4 người đã thiệt mạng và hàng chục người bị thương sau các đợt oanh tạc của không quân Israel. Các vụ tấn công diễn ra tại nhiều địa điểm ở miền nam Lebanon, gây ra sự tàn phá nghiêm trọng đối với các khu dân cư và đẩy người dân địa phương vào tình trạng hoảng loạn cực độ giữa lúc hy vọng về một lệnh ngừng bắn đang lung lay.
Quân đội Israel một mặt xác nhận các cuộc tấn công nhắm vào Hezbollah, mặt khác lại khẳng định họ vẫn đang tuân thủ các thỏa thuận ngừng bắn hiện có. Lý lẽ của phía Israel là họ chỉ hành động để loại bỏ các mối đe dọa cận kề, một quyền hạn được quy định trong các văn bản thỏa thuận nhằm bảo vệ an ninh vùng biên giới. Thủ tướng Netanyahu khẳng định các hoạt động quân sự này là cần thiết để ngăn chặn các vụ tấn công bằng máy bay không người lái và rocket từ phía Lebanon vốn liên tục đe dọa đến đời sống của người dân Israel trong suốt thời gian qua.
Sự căng thẳng này không chỉ diễn ra trên thực địa mà còn được đẩy cao qua các tuyên bố thách thức giữa giới lãnh đạo quân sự hai bên. Trong khi phía Hezbollah gọi việc đàm phán với Israel là một tội lỗi và bác bỏ mọi giải pháp ngoại giao trực tiếp, thì Israel cũng đưa ra những lời đe dọa cứng rắn nhắm vào ban lãnh đạo tổ chức này. Với việc Tổng thống Lebanon không thể kiểm soát được các nhóm vũ trang và quân đội Israel dự báo về một năm chiến đấu kéo dài, xung đột tại khu vực này dường như đang rơi vào một vòng xoáy bạo lực mới mà chưa thấy lối thoát khả quan nào.
Theo: Báo Tuổi Trẻ