Tehran, tháng 1/2026, Làn sóng biểu tình lan rộng tại Iran không chỉ phản ánh bất mãn kinh tế mà còn cho thấy cuộc khủng hoảng tính hợp pháp sâu sắc của hệ thống giáo sĩ, vốn đang mất dần khả năng thuyết phục xã hội.
- Xử lý nghiêm hành khách say rượu quấy rối tại Cát Bi
- Đăng ký thế chấp đất chỉ qua dữ liệu
- Hội đồng Bảo an LHQ họp khẩn sau chiến dịch Mỹ tại Venez
Từ khủng hoảng kinh tế đến sự sụp đổ niềm tin chính trị
Các cuộc biểu tình gần đây tại Iran khởi phát từ những bất ổn kinh tế quen thuộc như lạm phát cao, thất nghiệp và đồng rial lao dốc. Tuy nhiên, theo thời gian, nội dung phản kháng đã vượt xa phạm vi sinh kế, chuyển thành sự chất vấn trực diện đối với năng lực và tính chính danh của giới lãnh đạo tôn giáo.
Đối với nhiều người Iran, đặc biệt là tầng lớp trẻ và trung lưu thành thị, những lời hứa ổn định và độc lập kinh tế của Cộng hòa Hồi giáo ngày càng trở nên xa rời thực tế. Việc chính quyền tiếp tục ưu tiên các dự án chiến lược dài hạn trong khi đời sống người dân suy kiệt đã làm xói mòn niềm tin vào khả năng quản trị quốc gia của hệ thống hiện tại.
Giới phân tích cho rằng đây là điểm khác biệt quan trọng so với các làn sóng biểu tình trước: thay vì chỉ phản đối chính sách cụ thể, người dân ngày càng nghi ngờ toàn bộ cấu trúc quyền lực dựa trên giáo sĩ.
Giáo sĩ và khoảng cách ngày càng lớn với xã hội trẻ
Gần 5 thập kỷ sau Cách mạng Hồi giáo 1979, thế hệ từng trực tiếp tham gia hoặc ủng hộ cuộc cách mạng nay đã già đi, trong khi xã hội Iran được định hình bởi những công dân trẻ không còn ký ức lịch sử về giai đoạn đó. Với họ, các khái niệm như “hy sinh vì cách mạng” hay “đối đầu phương Tây” không còn mang ý nghĩa huy động như trước.
Sự thay đổi này thể hiện rõ trong đời sống thường nhật, từ việc nhiều phụ nữ công khai không tuân thủ quy định hijab cho đến thái độ ngày càng thờ ơ với các biểu tượng tôn giáo, chính trị. Những hành vi từng bị xem là vượt “lằn ranh đỏ” giờ đây xuất hiện phổ biến hơn, cho thấy sự suy yếu của quyền lực biểu tượng mà chế độ dựa vào.
Khoảng cách giữa ưu tiên của giới giáo sĩ và kỳ vọng của xã hội trẻ đang trở thành thách thức mang tính cấu trúc. Ngay cả các nhượng bộ chiến thuật, như nới lỏng thực thi một số quy định xã hội, cũng khó có thể đảo ngược xu hướng mất kết nối kéo dài này.
Không gian lựa chọn ngày càng thu hẹp cho lãnh đạo Iran
Trong bối cảnh bất ổn trong nước gia tăng, Iran đồng thời đối mặt áp lực quốc tế lớn hơn, từ các lệnh trừng phạt cho đến sự suy yếu ảnh hưởng khu vực. Điều này khiến dư địa chính sách của giới lãnh đạo ngày càng thu hẹp, đặc biệt với Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei khi tuổi cao và vấn đề kế nhiệm vẫn chưa rõ ràng.
Theo các chuyên gia, hệ thống giáo sĩ Iran từng sống sót qua nhiều chu kỳ biểu tình nhờ kết hợp đàn áp và nhượng bộ hạn chế. Tuy nhiên, chiến lược này đang tiến gần giới hạn khi bất mãn không còn mang tính cục bộ mà lan rộng trên nhiều tầng lớp xã hội.
Dù khả năng sụp đổ chế độ chưa phải kịch bản chắc chắn, cuộc khủng hoảng tính hợp pháp hiện nay cho thấy Iran đang bước vào giai đoạn bất định kéo dài. Trong giai đoạn đó, mọi quyết định của giới lãnh đạo đều phải đối mặt với nguy cơ làm trầm trọng thêm sự xa rời giữa nhà nước và xã hội.
Theo: Khai Mở