Từ hàng ghế dành cho báo chí tại mỗi phiên tòa, phóng viên pháp đình không chỉ ghi lại diễn biến xét xử phán quyết của Tòa án, mà còn chứng kiến những câu chuyện, những giọt nước mắt và hệ quả tiếp tục kéo dài sau khi phiên xử kết thúc.
- Lương tối thiểu dự kiến tăng lên 5,7 triệu đồng/tháng từ năm 2027
- 8 cán bộ ở Đà Nẵng bị điều tra vì nhận hối lộ
- Bạn trọ tử vong sau cuộc cãi vã vì bị chửi “ăn chực”
Trong phòng xử của TAND tỉnh Nghệ An, Lê Duy Hưng (SN 2008) đứng trước bục khai báo trong bộ quần áo phạm nhân rộng so với vóc dáng còn rất trẻ. Ở hàng ghế dành cho người thân, cha Hưng lặng lẽ dõi theo con.
Hôm đó, TAND tỉnh Nghệ An mở phiên tòa phúc thẩm xét xử Hưng và Hoàng Nghĩa Xuân (SN 2007, cùng trú xã Nghĩa Hưng, Nghệ An) về tội “Gây rối trật tự công cộng”. Xuân được tại ngoại, còn Hưng bị tạm giam.
Tuổi đời còn trẻ nhưng Hưng đã nhiều lần thực hiện hành vi gây rối trật tự công cộng, từng bị phạt 15 tháng tù về hành vi tương tự và còn liên quan một vụ án khác đang chờ xét xử. Theo hồ sơ, Xuân và Hưng là thành viên nhóm Facebook có tên “6789”. Từ mâu thuẫn với một nhóm thanh niên ở địa phương khác, Xuân nhắn tin rủ bạn bè đi “trả thù”.
Tối hôm đó, 16 thanh niên tập trung, chuẩn bị vỏ chai bia, có người mang theo kiếm bằng kim loại rồi điều khiển xe máy đi tìm đối phương.
Trên Quốc lộ 48A và 48C, nhóm thanh niên chạy xe với tốc độ cao, dàn thành nhiều hàng ngang, lạng lách, đánh võng, nẹt pô, bóp còi, la hét và lấn làn trong quãng đường khoảng 18km.
Khi gặp lực lượng Cảnh sát giao thông ra hiệu lệnh kiểm tra, nhóm này không chấp hành mà tìm cách bỏ chạy. Từ một cuộc tụ tập bắt đầu bằng mâu thuẫn và tâm lý muốn thể hiện trước bạn bè, những thanh niên trẻ cuối cùng phải đối mặt với hậu quả pháp lý từ chính hành vi của mình.
Tòa án cấp sơ thẩm tuyên Xuân 21 tháng tù, Hưng 15 tháng tù. Hai bị cáo sau đó kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt và xin được hưởng án treo. Tại phiên phúc thẩm, Hưng trình bày đã nhận thức được sai lầm và mong được giảm nhẹ để có cơ hội sửa chữa.
Tuy nhiên, khi chủ tọa hỏi vì sao trong thời gian được tại ngoại vẫn tiếp tục tham gia một vụ gây rối khác, bị cáo cúi đầu, cho rằng mình đi chơi cùng bạn bè rồi lại bị cuốn vào những cuộc tụ tập.
Đến phần xét hỏi liên quan trách nhiệm quản lý, giáo dục bị cáo, chủ tọa mời cha Hưng lên bục khai báo. Người đàn ông kể sau khi nghỉ học, Hưng ở nhà và thỉnh thoảng theo bố đi làm thợ xây.
Những ngày hai cha con cùng đi làm, ông còn biết con ở đâu, làm gì, nhưng buổi tối khi Hưng đi chơi với bạn bè thì gia đình không thể quản lý. “Ban ngày khi đi làm cùng, tôi trông chừng được nó. Nhưng tối đến khi cháu đi chơi với bạn bè, gia đình lại không quản lý được”, người cha trình bày.
Nhắc đến những lần con phạm pháp, người cha thừa nhận bản thân chưa làm tròn trách nhiệm của một người cha. Ông buồn và bất lực khi nhiều lần phải có mặt tại tòa với tư cách người giám hộ, nhưng những lời khuyên bảo chưa giúp con dừng lại. Khi nói đến điều đó, người đàn ông có khuôn mặt sạm nắng và đôi bàn tay chai sần không kìm được nước mắt.
Phía sau bản án là những điều không nằm trong hồ sơ
Trước sự nghẹn ngào của người cha, chủ tọa dành thời gian phân tích trách nhiệm của gia đình trong việc quản lý và giáo dục con cái. Ở lứa tuổi mới lớn, khi nhận thức và tâm lý còn nhiều biến động, các em cần sự quan tâm, đồng hành và uốn nắn kịp thời của cha mẹ.
“Đừng để đến khi sự việc vượt ngoài tầm kiểm soát mới hối tiếc, bởi khi đó hậu quả có thể không còn cơ hội để sửa chữa”, vị thẩm phán nhắn nhủ.
Người cha hứa sẽ quản lý, giáo dục con tốt hơn và mong HĐXX xem xét giảm nhẹ hình phạt. Tuy nhiên, sự day dứt của gia đình không thể thay đổi trách nhiệm pháp lý của bị cáo đối với những hành vi đã xảy ra.
Sau khi xem xét toàn diện, HĐXX nhận định mức án sơ thẩm đối với Xuân có phần nghiêm khắc nên chấp nhận một phần kháng cáo, giảm từ 21 tháng xuống 16 tháng tù. Đối với Hưng, HĐXX xác định mức án 15 tháng tù là phù hợp, bị cáo không có thêm tình tiết giảm nhẹ mới nên bác kháng cáo, giữ nguyên hình phạt.
Phiên tòa kết thúc nhưng câu chuyện của gia đình Hưng chưa dừng lại. Khi Hưng được lực lượng chức năng dẫn ra xe chở phạm nhân, người cha bước theo phía sau và tiếp tục dõi theo con. Đến gần xe, Hưng quay lại nhìn bố mẹ rồi bật khóc. Người mẹ đứng phía sau gạt nước mắt, dặn con chấp hành tốt, cố gắng cải tạo để sớm trở về.
Khi cánh cửa xe đóng lại, người cha bước theo thêm vài bước rồi dừng lại, đứng nhìn cho đến khi chiếc xe khuất sau cánh cổng tòa án.
Những chi tiết ấy không xuất hiện trong cáo trạng và cũng không phải căn cứ để HĐXX quyết định hình phạt. Nhưng chúng cho thấy một phần hậu quả của hành vi phạm tội đối với những người ở phía sau bị cáo.
Một người phải chấp hành án tù, trong khi cha mẹ có thể trải qua những tháng ngày chờ đợi và day dứt; ở những vụ án khác, phía sau một bản án còn có người vợ gánh thêm trách nhiệm gia đình hoặc những đứa trẻ thiếu vắng cha, mẹ trong một quãng đời.
Đi qua những phiên xử, người viết pháp đình nhiều lần chứng kiến những câu chuyện tương tự. Có người mẹ già đến từ sớm, lặng lẽ ngồi cuối phòng xử để chờ con. Có người vợ ôm con nhỏ chờ chồng. Trong những vụ án đặc biệt nghiêm trọng, một bên là gia đình bị hại mang theo nỗi đau mất người thân, bên kia là cha mẹ, vợ con của bị cáo đối diện với những năm tháng chờ đợi.
Có bị cáo giữ vẻ bình tĩnh trong suốt quá trình xét hỏi nhưng đến lời nói sau cùng lại bật khóc, xin lỗi cha mẹ, vợ con. Sự ân hận khi đó không thể xóa đi hành vi đã xảy ra và những hậu quả mà vụ án để lại.
Vì vậy, phía sau một bản án không chỉ có người phạm tội. Một hành vi có thể đồng thời tác động đến bị hại, gia đình bị cáo và những người liên quan. Người phóng viên có thể ghi lại nước mắt, sự day dứt hay một ánh mắt trong phòng xử, nhưng những chi tiết đó không thể thay thế chứng cứ và căn cứ pháp lý mà HĐXX sử dụng để ra phán quyết.
Viết về pháp đình vì thế đòi hỏi sự tỉnh táo trong từng chi tiết. Sự cảm thông với con người không đồng nghĩa với việc làm nhẹ hành vi phạm tội; phản ánh sự nghiêm minh của pháp luật cũng không có nghĩa bỏ qua những hậu quả mà bản án để lại.
Một vụ gây rối của nhóm thanh niên có thể bắt đầu từ mâu thuẫn và tâm lý muốn thể hiện trước bạn bè nhưng kết thúc bằng án tù. Một vụ án ma túy có thể bắt đầu từ lòng tham và kéo theo những năm tháng mất tự do. Một mâu thuẫn được giải quyết bằng bạo lực có thể khiến một gia đình mất người thân và một gia đình khác có người phải chấp hành án.
Với phiên tòa của Hưng, bên cạnh mức án 15 tháng tù còn có câu chuyện về một chàng trai nhiều lần vi phạm và sự bất lực của cha mẹ trong việc quản lý con.
Những gì diễn ra tại phòng xử cho thấy trách nhiệm của gia đình, nhưng cũng cho thấy giới hạn của sự can thiệp khi chính người trẻ liên tục lựa chọn những cuộc tụ tập và hành vi vi phạm. Đó là phần câu chuyện nằm ngoài bản án nhưng có giá trị cảnh tỉnh đối với những người đang ở cùng độ tuổi.
Sau khi phiên tòa kết thúc, công việc của phóng viên pháp đình vẫn tiếp tục. Những trang ghi chép được mở lại, từng cái tên, con số, hành vi, tội danh và mức án được kiểm tra trước khi bài viết hoàn thiện. Có phiên tòa kéo dài đến cuối ngày, nhiều bị cáo, nhiều tình tiết và nhiều con số, đòi hỏi người viết phải rà soát kỹ từng chi tiết. Với báo chí, tính thời sự quan trọng, nhưng ở lĩnh vực pháp đình, nhanh phải đi cùng chính xác.
Một con số sai có thể làm thay đổi thông tin về vụ án, một cách dùng từ thiếu chuẩn xác có thể khiến hành vi bị hiểu khác, còn một tiêu đề thiếu thận trọng có thể làm tăng thêm tổn thương cho người liên quan. Bởi vậy, phía sau một bản tin pháp đình vài trăm chữ có thể là nhiều giờ trong phòng xử, theo dõi lời khai, tranh luận và chờ đến khi HĐXX tuyên án.
Những gì phóng viên mang về đôi khi không chỉ là thông tin về một vụ án, mà còn là những chi tiết cho thấy trách nhiệm gia đình, hậu quả của sự bồng bột và cái giá của những lựa chọn sai lầm.
Một phiên tòa xét xử tội phạm ma túy có thể đặt ra câu chuyện về lòng tham và những gia đình tan vỡ. Một vụ án mạng có thể cho thấy hậu quả của việc giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực. Một vụ gây rối của những người trẻ có thể đặt ra trách nhiệm của gia đình trong việc quản lý và giáo dục con cái.
Để những câu chuyện ấy đi từ phòng xử đến trang báo, người phóng viên phải lựa chọn từng chi tiết và cân nhắc từng câu chữ. Nỗi đau không phải yếu tố để khai thác cảm xúc, còn bản án không chỉ là một con số. Có những phiên tòa qua đi, người viết có thể không nhớ hết từng chi tiết trong hồ sơ nhưng vẫn nhớ một ánh mắt, một lời nói hay hình ảnh người thân đứng chờ bên ngoài phòng xử.
Phiên tòa khép lại, cuốn sổ tác nghiệp được gấp lại, nhưng câu chuyện chưa dừng ở cánh cửa phòng xử. Những thông tin và bài học từ mỗi vụ án tiếp tục được chuyển tải trên trang báo, để người đọc nhìn rõ hơn hậu quả của hành vi phạm tội, trách nhiệm của gia đình và giá trị của việc thượng tôn pháp luật.
Ngày hôm sau, một phiên tòa khác lại mở. Người phóng viên tiếp tục ngồi vào hàng ghế quen thuộc, trước mặt là những tập hồ sơ, lời khai, tranh luận và phán quyết. Sau mỗi phiên xử, thứ được mang về đôi khi không chỉ là một bản tin, mà còn là một câu chuyện về con người, về trách nhiệm và về những điều còn lại rất lâu sau khi cánh cửa phòng xử khép lại.
Tâm Thanh (tổng hợp)