Tọa lạc bên bờ sông Bến Nghé, tòa nhà Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 2 là một trong những công trình tài chính cổ kính nhất TP.HCM. Ít người biết, dấu ấn ban đầu của công trình này gắn với kiến trúc sư thiết kế Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn.
- Thị trường lao động năm 2026 dự báo đón 300.000 việc làm mới
- Nhiều sai phạm tại các doanh nghiệp xe điện Sầm Sơn bị phanh phui
- Cách kiểm soát và giảm đau gout cấp tốc trong kỳ nghỉ Tết
Bối cảnh quy hoạch Sài Gòn và sự ra đời Ngân hàng Đông Dương
Sau khi Pháp chiếm Sài Gòn năm 1859 và đồn Chí Hòa năm 1861, chính quyền thuộc địa bắt đầu tái thiết đô thị. Năm 1862, Phó Đô đốc Louis Adolphe Bonard phê duyệt bản quy hoạch “Projet de Ville de 500 000 âmes à Saigon”. Đồ án do Đại tá công binh Lucien Florent Paul Coffyn soạn thảo.
Bản quy hoạch này định hình cấu trúc ô bàn cờ cho Sài Gòn. Trung tâm hành chính và thương mại được đặt gần sông Bến Nghé. Khu vực này thuận lợi cho giao thương quốc tế. Tàu viễn dương có thể cập cảng trực tiếp. Hàng hóa và vàng bạc được bốc dỡ ngay tại bến.
Chính vị trí chiến lược ấy đã được chọn để xây dựng trụ sở chi nhánh Ngân hàng Đông Dương. Ngân hàng được thành lập tại Pháp năm 1875. Cùng năm, chi nhánh tại Sài Gòn ra đời. Đây là mắt xích quan trọng trong hệ thống tài chính thuộc địa.
Đến năm 1878, trụ sở đầu tiên được xây dựng trên khu đất ven sông. Khu vực này nay nằm giữa các tuyến Pasteur, Hàm Nghi và Hồ Tùng Mậu. Sự hiện diện của ngân hàng đã củng cố vai trò trung tâm thương mại của Sài Gòn cuối thế kỷ 19.
Dấu ấn kiến trúc sư xây Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn
Toàn cảnh Ngân hàng Quốc gia Việt Nam ở Sài Gòn quan sát từ cầu Mống năm 1967. Nguồn: Ron Ryan.
(Ảnh chụp màn hình báo Thanh Niên)
Kiến trúc sư của trụ sở năm 1878 là Achille-Antoine Ginain. Ông từng làm việc cho Bộ Thuộc địa Pháp. Ginain cũng là kiến trúc sư chính của Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn.
Việc ông tham gia thiết kế cho thấy tầm quan trọng của công trình này. Đây không chỉ là một ngân hàng. Nó là biểu tượng của quyền lực tài chính và quản trị thuộc địa.
Cuối thế kỷ 19, Sài Gòn được xây dựng theo mô hình đô thị châu Âu. Những công trình lớn mang tính biểu tượng xuất hiện dày đặc. Nhà thờ Đức Bà đại diện cho tôn giáo. Trụ sở Ngân hàng Đông Dương đại diện cho tài chính.
Hai công trình này cùng góp phần định hình diện mạo thành phố. Chúng phản ánh tư duy quy hoạch đồng bộ và có chủ đích. Một bên hướng lên bầu trời với tháp chuông cao vút. Một bên đặt nền móng cho dòng chảy tiền tệ của toàn vùng Đông Dương.
Sự song hành ấy cho thấy kiến trúc luôn gắn với chiến lược phát triển đô thị. Ngân hàng Đông Dương không đơn thuần phục vụ giao dịch. Nó còn khẳng định sự hiện diện bền vững của chính quyền Pháp tại Nam Kỳ.
Tòa nhà Art Deco năm 1931 và biểu tượng quyền lực tài chính
Đầu thế kỷ 20, Ngân hàng Đông Dương phát triển mạnh. Mạng lưới chi nhánh mở rộng khắp Đông Dương. Nhu cầu xây dựng một trụ sở mới tại Sài Gòn được đặt ra.
Năm 1924, kiến trúc sư Félix Dumail được giao thiết kế công trình mới. Khu đất khi đó đã được hợp nhất giữa bốn tuyến đường. Các tuyến này nay là Bến Chương Dương, Pasteur, Nguyễn Công Trứ và Tôn Thất Đạm.
Félix Dumail là kiến trúc sư nổi tiếng trong hệ thống Ngân hàng Đông Dương. Ông từng thực hiện nhiều dự án tại Pháp và các thuộc địa. Trong dự án này, ông cộng tác với Jean Hébrard. Đây là em trai của đô thị gia Ernest Hébrard, nhân vật có ảnh hưởng lớn tại Đông Dương.
Công trình được thiết kế theo phong cách Art Deco. Phong cách này thịnh hành trong thập niên 1920–1930. Các mảng khối khỏe khoắn và đường nét hình học tạo nên vẻ hiện đại. Chi tiết trang trí được tiết chế nhưng tinh tế.
Một số họa tiết hoa sen, chim thần Garuda và rắn thần Naga xuất hiện trong nội thất. Các yếu tố này lấy cảm hứng từ nghệ thuật Khmer. Sự kết hợp tạo nên bản sắc riêng cho công trình.
Tòa nhà được xây dựng từ mùa thu 1928 đến mùa xuân 1930. Công trình khánh thành năm 1931. Hãng thầu Brossard et Mopin đảm nhận thi công. Đây là một trong những hãng lớn nhất Đông Dương lúc bấy giờ.
Sau khi hoàn thành, tòa nhà nhanh chóng trở thành điểm nhấn bên sông Bến Nghé. Vị trí đối diện cầu Messageries Maritimes, nay là cầu Mống, giúp công trình nổi bật từ cả đường bộ lẫn đường sông.
Hành trình đổi tên và giá trị di sản hôm nay
Trụ sở Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 2 tại khu trung tâm TP.HCM hiện nay.
(Ảnh chụp màn hình báo Thanh Niên)
Sau năm 1953, các chi nhánh Ngân hàng Đông Dương tại Việt Nam bị giải thể. Từ năm 1955, trụ sở cũ được giao cho Ngân hàng Quốc gia tại Sài Gòn. Các tuyến đường xung quanh cũng được đổi tên.
Quai de Belgique thành Bến Chương Dương. Pellerin thành Pasteur. Lefebvre thành Nguyễn Công Trứ. Chaigneau thành Tôn Thất Đạm. Cầu Messageries Maritimes chính thức mang tên cầu Mống.
Sau năm 1975, công trình trở thành trụ sở Ngân hàng Nhà nước tại TP.HCM. Hiện nay, đây là Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 2. Trong quá trình sử dụng, tòa nhà có một số lần sửa chữa nội thất. Một phần cơi lầu được bổ sung. Tuy nhiên, hình thái kiến trúc chính vẫn được giữ lại.
Giữa trung tâm đô thị hiện đại, công trình vẫn mang vẻ trầm mặc. Cao ốc kính thép mọc lên xung quanh. Nhưng tòa nhà vẫn đứng đó như một mốc thời gian.
Gần 150 năm kể từ trụ sở đầu tiên năm 1878, công trình này vẫn tiếp tục hoạt động. Nó vừa thực thi chính sách tiền tệ, vừa lưu giữ ký ức đô thị. Dấu ấn của kiến trúc sư xây Nhà thờ Đức Bà cùng phong cách Art Deco đã tạo nên một di sản đặc biệt.
Tòa nhà Ngân hàng Nhà nước TP.HCM vì thế không chỉ là công trình tài chính. Nó là chứng tích của lịch sử quy hoạch Sài Gòn. Và cũng là một phần bản sắc kiến trúc của thành phố bên sông Bến Nghé.
Theo: Báo Thanh Niên