Tổng thống Donald Trump vừa khoanh vùng eo biển Hormuz trên bản đồ và gọi đây là “lãnh thổ mới của Mỹ”. Chỉ một ngày trước đó, con rể kiêm đặc phái viên Jared Kushner lại nói liên lạc Mỹ – Iran đang ở mức mạnh mẽ chưa từng có.
- Quả chay, chuối xanh: Hai món dân dã có giá trị không ngờ
- Mâu thuẫn ca trực, bảo vệ ngân hàng đánh đồng nghiệp
- Cựu Thứ trưởng Nguyễn Bá Hoan hầu tòa trong vụ án nhận hối lộ
Ngày 18/8, ông Trump đăng trên Truth Social bản đồ eo biển Hormuz kèm dòng chữ “lãnh thổ mới của Mỹ”. Khoảng hai giờ sau, ông tiếp tục khẳng định không có cuộc đàm phán nào với Iran đang diễn ra hoặc được lên lịch.
Tổng thống Mỹ đồng thời nói lệnh phong tỏa hải quân vẫn có đầy đủ hiệu lực, nhưng eo biển Hormuz “vẫn mở cửa và hoạt động bình thường”. Ông cũng tuyên bố tất cả thủy lôi đã được gỡ bỏ hoặc kích nổ.
Những tuyên bố này lập tức gây chú ý bởi chỉ một ngày trước, ông Jared Kushner nói với Fox News rằng liên lạc giữa Mỹ và Iran “có lẽ chưa bao giờ mạnh mẽ như lúc này”. Dù vậy, ông Kushner thừa nhận hai bên vẫn chưa đạt được hiểu biết chung.
Sự trái ngược trong các phát biểu cho thấy tình hình quanh Hormuz vẫn rất khó đoán. Một bên là tuyên bố không đàm phán, bên kia lại nói các kênh liên lạc đang được duy trì.
Từ ý tưởng chủ quyền đến cuộc khủng hoảng tại Hormuz
Đây không phải lần đầu ông Trump đề cập khả năng đưa Hormuz thành lãnh thổ Mỹ.
Ngày 14/8, phát biểu tại một học viện cảnh sát ở New York, ông nói sẽ sớm công bố eo biển này là “một phần lãnh thổ Mỹ” sau khi “đánh bại” Iran.
Phía Iran lập tức phản đối. Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi cho rằng Hormuz không thể bị chiếm bằng một bài đăng trên mạng xã hội, tàu sân bay, sắc lệnh hay bài phát biểu tranh cử.
Đến ngày 17/8, ông Trump tiếp tục nhắc lại ý tưởng này trong cuộc phỏng vấn với báo giới. Ông cho rằng Mỹ đang kiểm soát eo biển bằng lệnh phong tỏa và việc tuyên bố chủ quyền là “ý tưởng tuyệt vời”.
Trong khi đó, bản ghi nhớ Mỹ – Iran ký giữa tháng 6 về việc khôi phục hoạt động hàng hải qua Hormuz đã hết hạn 60 ngày vào 17/8 mà không đạt thỏa thuận cuối cùng. Bất đồng chủ yếu liên quan đến cách diễn giải quyền quản lý eo biển.
Hiện tàu thuyền qua Hormuz được cho là phải lựa chọn giữa tuyến phía bắc qua lãnh hải Iran và tuyến phía nam sát bờ Oman. Tehran cũng cảnh báo không đảm bảo an toàn cho những tàu không thông báo trước.
Iran và Oman tuần trước thông báo đạt thỏa thuận riêng về lộ trình qua eo biển, nhưng không đề cập vai trò của Mỹ.
Điều này khiến tuyên bố về “lãnh thổ mới của Mỹ” càng trở thành điểm gây tranh luận, trong lúc quyền kiểm soát và việc bảo đảm an toàn hàng hải vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.
Eo biển được nói là “bình thường”, nhưng tàu thuyền lại thưa vắng
Khoảng cách giữa tuyên bố của ông Trump và diễn biến thực tế còn thể hiện rõ qua lượng tàu qua Hormuz.
Theo số liệu được các hãng tin quốc tế dẫn lại, lưu lượng tàu đã giảm mạnh từ khoảng 130 tàu mỗi ngày trước chiến tranh xuống còn khoảng 12 tàu mỗi ngày. Kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/02, 65 vụ tấn công đã khiến 17 thủy thủ thiệt mạng.
Những con số này cho thấy việc một tuyến hàng hải được tuyên bố là “mở cửa và hoạt động bình thường” không đồng nghĩa với việc hoạt động vận tải đã trở lại trạng thái trước xung đột.
Động thái mới của ông Trump diễn ra khi áp lực trong nước tại Mỹ được cho là gia tăng trước bầu cử giữa kỳ tháng 11. Chiến tranh với Iran không nhận được sự ủng hộ rộng rãi, trong khi chi phí sinh hoạt của người Mỹ tiếp tục chịu sức ép.
Vì thế, bản đồ Hormuz với dòng chữ “lãnh thổ mới của Mỹ” không chỉ là một tuyên bố về địa chính trị. Nó còn đặt ra câu hỏi về cách Washington sẽ xử lý một eo biển chiến lược đang bị chia cắt bởi xung đột, phong tỏa và những thông điệp không hoàn toàn thống nhất từ chính phía Mỹ.
Đào Chương (tổng hợp)