Sức mạnh Houthi đến từ tên lửa, UAV, quy mô lực lượng, địa hình Yemen và sự hỗ trợ công nghệ từ Iran. Lợi thế tại Biển Đỏ giúp lực lượng này tiếp tục gây sức ép lên hạ tầng năng lượng, giao thông và các tuyến hàng hải của Ảrập Xêút.
- Lũ vượt báo động 3, áp lực ứng phó dồn về hạ du
- Thanh Hóa điều tra 2 vụ sản xuất, buôn bán mực in giả
- Điều tra hé lộ cuộc đấu quyền lực phía sau bước ngoặt chiến sự Iran
Ngày 19/9, Ảrập Xêút xác nhận lực lượng phòng không nước này đánh chặn một tên lửa đạn đạo hướng vào Riyadh. Đây là lần đầu tiên thủ đô Ảrập Xêút trở thành mục tiêu kể từ khi vòng xung đột mới bùng phát.
Cùng thời điểm, Ảrập Xêút cho biết Houthi tìm cách tấn công cơ sở hạ tầng tại Yanbu, Taif và Baysh. Houthi tuyên bố đã phối hợp sử dụng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái (UAV).
Điểm đáng chú ý là hoạt động của Houthi không còn chỉ giới hạn ở những cuộc tập kích xuyên biên giới từ Yemen. Trong vài tuần qua, lực lượng này đồng thời mở rộng kiểm soát lãnh thổ dọc bờ Biển Đỏ, tiến gần Bab el-Mandeb và gia tăng sức ép lên các tuyến vận tải cùng cơ sở năng lượng của Ảrập Xêút.
Một trong những yếu tố khiến Houthi duy trì được khả năng tác chiến là không phụ thuộc vào một loại vũ khí duy nhất.
Lực lượng này sở hữu hỗn hợp tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, UAV, vũ khí chống hạm và phương tiện không người lái trên biển. Một số hệ thống có nguồn gốc hoặc chịu ảnh hưởng công nghệ Iran, trong khi Houthi ngày càng có khả năng tự sản xuất và cải tiến một phần vũ khí tại chỗ.
Sự đa dạng này tạo ra bài toán phòng thủ phức tạp cho Ảrập Xêút. Để ngăn chặn một cuộc tấn công, Riyadh phải đồng thời đối phó với nhiều lớp mối đe dọa, trong khi một UAV có giá tương đối thấp vẫn có thể buộc bên phòng thủ sử dụng tên lửa đánh chặn đắt tiền.
Đó là logic của chiến tranh bất đối xứng. Houthi không nhất thiết phải phá hủy hoàn toàn một mục tiêu mới tạo ra sức ép. Việc buộc hệ thống phòng thủ liên tục hoạt động, làm gián đoạn hàng không, hàng hải, năng lượng và tạo thêm bất ổn cũng có thể đem lại hiệu quả chiến lược.
Houthi hoạt động trên một không gian rộng lớn với nhiều khu vực núi hiểm trở của Yemen. Các cơ sở quân sự, kho vũ khí và lực lượng có thể được phân tán, khiến ưu thế không quân của Ảrập Xêút khó chuyển hóa thành khả năng kiểm soát trên mặt đất.
Đây cũng là bài toán mà Ảrập Xêút đã đối mặt trong cuộc chiến bắt đầu từ năm 2015.
Trong nhiều năm, không quân Ảrập Xêút cùng lực lượng đồng minh thực hiện các cuộc không kích quy mô lớn nhưng không thể loại bỏ Houthi. Các chuyên gia cho rằng để đánh bại hoàn toàn lực lượng này cần có lực lượng mặt đất đủ mạnh để kiểm soát lãnh thổ sau các cuộc không kích.
Tuy nhiên, các lực lượng chống Houthi tại Yemen bị phân mảnh sâu sắc. Vì vậy, những khoảng trống được tạo ra sau không kích không phải lúc nào cũng được tận dụng để giành quyền kiểm soát trên thực địa.
Nói cách khác, Houthi không chỉ gia tăng sức mạnh nhờ vũ khí. Đối thủ của họ cũng chưa hình thành được một lực lượng mặt đất thống nhất đủ sức chuyển ưu thế trên không thành kết quả kiểm soát lãnh thổ.
Iran cung cấp đòn bẩy công nghệ nhưng Houthi vẫn có mục tiêu riêng
Một cách giải thích đơn giản là coi Houthi như “cánh tay nối dài của Iran”. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa hai bên phức tạp hơn.
Iran được cho là đã cung cấp cho Houthi đào tạo, công nghệ và các thành phần vũ khí tiên tiến. Các chuyên gia và báo cáo quốc tế cũng ghi nhận mối liên hệ quân sự giữa Houthi với Iran và các lực lượng đồng minh của Tehran. Iran phủ nhận việc cung cấp vũ khí vi phạm lệnh cấm vận.
Trong khi đó, Houthi có những động cơ riêng. Chatham House đánh giá lợi ích của Houthi và Iran thường giao nhau nhưng không hoàn toàn trùng nhau.
Với Houthi, gây sức ép trên Biển Đỏ vừa liên quan đến cạnh tranh khu vực, vừa giúp lực lượng này củng cố vị thế chính trị trong nội bộ Yemen và thể hiện khả năng đối đầu với những cường quốc quân sự mạnh hơn.
Đây là điểm cần lưu ý khi đánh giá những bước đi tiếp theo của Houthi. Không phải mọi quyết định quân sự của lực lượng này đều có thể được xem là do Tehran trực tiếp chỉ đạo.
Một báo cáo của Liên Hợp Quốc năm 2025 cho rằng Houthi đã tuyển mộ tới 350.000 tay súng, tăng từ khoảng 30.000 của một thập kỷ trước.
Bước ngoặt đáng chú ý trong tháng 9 không chỉ nằm ở một quả tên lửa nhằm vào Riyadh mà còn nằm ở thay đổi trên bản đồ kiểm soát.
Houthi đã chiếm thành phố Mokha, sau đó tiến xuống khu vực eo biển Bab el-Mandeb và kiểm soát đảo Perim, theo các báo cáo được Hội đồng Quan hệ đối ngoại của Mỹ tổng hợp. Diễn biến này đưa Houthi đến gần một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng của thế giới.
Chatham House đánh giá việc Houthi kiểm soát Mokha và tiến sát Bab el-Mandeb là thay đổi lãnh thổ có ý nghĩa đáng kể trong nhiều năm của cuộc chiến Yemen.
Từ đây, sức mạnh của Houthi không còn chỉ nằm trong phạm vi Yemen. Eo biển Hormuz nằm trong vùng ảnh hưởng của Iran, trong khi Bab el-Mandeb chịu sức ép từ Houthi.
Hai điểm nghẽn này nằm ở hai đầu mạng lưới vận tải năng lượng và thương mại kết nối Trung Đông với châu Âu và châu Á. Vì vậy, một lực lượng không có không quân hay hải quân theo nghĩa truyền thống vẫn có thể tạo tác động lớn đến hoạt động vận tải và năng lượng.
Không thể biết chắc mục tiêu tiếp theo của Houthi. Những tuyên bố về các mục tiêu đã bị đánh trúng cũng còn những điểm chưa thể kiểm chứng độc lập.
Tuy nhiên, từ mô hình hoạt động hiện nay có thể nhận diện một số hướng phát triển ở cấp độ chiến lược.
Trước hết là tiếp tục gây sức ép lên hạ tầng năng lượng và giao thông của Ảrập Xêút. Đây là hướng đã xuất hiện rõ trong những tuần gần đây.
Houthi tuyên bố tấn công các cơ sở năng lượng của Ảrập Xêút, trong khi Riyadh cũng xác nhận nhiều cuộc tập kích nhằm vào các địa điểm trong nước.
Ngày 19/9, Ảrập Xêút cho biết Houthi tìm cách tấn công Yanbu, nơi có tuyến đường ống dầu quan trọng đấu nối, bên cạnh Riyadh và một số địa điểm khác.
Vì vậy, về mặt chiến lược, các cơ sở năng lượng, cảng biển và mạng lưới vận tải nhiều khả năng tiếp tục nằm trong vùng chịu sức ép.
Mục tiêu của kiểu chiến dịch này không nhất thiết là phá hủy toàn bộ ngành dầu khí của Ảrập Xêút. Việc gây gián đoạn hoặc làm tăng đáng kể chi phí bảo vệ, vận chuyển cũng có thể tạo ra hiệu ứng kinh tế và tâm lý.
Một hướng khác là tiếp tục đặt Riyadh dưới sức ép. Cuộc tấn công ngày 19/9 cho thấy Houthi đã mở rộng phạm vi đe dọa, không còn chỉ nhằm vào khu vực biên giới phía Nam của Ảrập Xêút mà có thể hướng tới trung tâm quyền lực của vương quốc.
Ảrập Xêút cho biết tên lửa hướng tới Riyadh đã bị đánh chặn và không có thương vong hay thiệt hại được báo cáo. Houthi tuyên bố đã đánh vào các “mục tiêu nhạy cảm”. Hai phiên bản này chưa hoàn toàn thống nhất và một số tuyên bố của Houthi chưa được xác minh độc lập.
Do đó, áp lực lên Riyadh có thể tiếp tục, nhưng chưa thể khẳng định hình thức cụ thể. Một trong những tác động đáng chú ý là khả năng Houthi duy trì mối đe dọa đủ lớn để buộc Ảrập Xêút phân tán nguồn lực phòng không trên phạm vi rộng.
Biển Đỏ có thể trở thành mặt trận quan trọng hơn
Sau khi tiến tới Mokha và Bab el-Mandeb, Houthi có thêm vị trí địa lý để gây sức ép lên tàu hàng và tàu có liên quan đến Ảrập Xêút, đồng thời đe dọa tuyến vận tải qua Biển Đỏ.
Chatham House cho rằng chiến thuật của Houthi trên biển không nhất thiết phải dựa vào việc đánh chìm hàng loạt tàu. Chỉ cần tạo đủ bất định để các hãng tàu đổi tuyến, phí bảo hiểm tăng và các chính phủ phải dành thêm nguồn lực bảo vệ hàng hải, hiệu ứng kinh tế đã có thể rất lớn.
Đây là dạng xung đột trong đó một lực lượng tương đối nhỏ vẫn có thể tạo ra chi phí đáng kể cho bên phòng thủ.
Sức mạnh của Houthi không đồng nghĩa với khả năng duy trì chiến dịch mà không gặp giới hạn.
Thứ nhất, lực lượng này vẫn phụ thuộc vào Iran đối với một số công nghệ và linh kiện quân sự tiên tiến.
Thứ hai, khi hoạt động mở rộng, nguy cơ Ảrập Xêút và các đối tác quốc tế hình thành một hệ thống phòng thủ chung cũng tăng lên.
Thứ ba, việc Houthi tiến xuống Bab el-Mandeb khiến lực lượng này trở thành mục tiêu quân sự quan trọng hơn đối với các nước có lợi ích trực tiếp trong tự do hàng hải.
Ảrập Xêút được cho là đang tìm kiếm hỗ trợ phòng không từ Pháp, Anh, Pakistan và Ai Cập trong bối cảnh nguồn tên lửa đánh chặn chịu áp lực.
Điều này tạo ra một mâu thuẫn về chiến lược. Houthi càng mở rộng hoạt động, lực lượng này càng chứng minh được khả năng gây sức ép, nhưng đồng thời cũng tạo thêm động lực để các bên khác phối hợp đối phó.
Có thể khái quát những nền tảng tạo nên sức mạnh của Houthi gồm địa hình Yemen, lực lượng đông đảo, vũ khí có chi phí tương đối thấp, công nghệ tên lửa và UAV, sự hỗ trợ từ Iran, năng lực tự sản xuất, sự phân mảnh của đối thủ và vị trí địa lý gần Bab el-Mandeb.
AP dẫn nguồn tin cho rằng số lượng nhân lực Houthi có thể đã tăng từ khoảng 30.000 năm 2015 lên khoảng 350.000 vào năm 2024. Trong khi đó, các chiến dịch không kích của Mỹ và đồng minh từng gây thiệt hại đáng kể nhưng không thể triệt tiêu lực lượng này.
Vì vậy, hướng phát triển đáng chú ý trong thời gian tới có thể không phải là một đòn đánh quyết định duy nhất. Houthi có thể tiếp tục theo đuổi chiến lược bào mòn nhiều tầng, gồm gây sức ép từ trên không, đe dọa hạ tầng năng lượng, duy trì rủi ro đối với hàng hải ở Biển Đỏ và củng cố vị trí trên bờ Yemen.
Nếu mô hình này tiếp diễn, cuộc chiến sẽ ngày càng ít giống một cuộc xung đột chỉ giữa Yemen và Ảrập Xêút, mà gắn nhiều hơn với cuộc cạnh tranh quanh các nút thắt chiến lược của Trung Đông, trong đó Bab el-Mandeb là một vị trí đặc biệt quan trọng.
Houthi có lợi thế khi đánh phân tán, tận dụng địa hình, sử dụng vũ khí có chi phí tương đối thấp, buộc đối phương phòng thủ và khai thác sự chia rẽ của các lực lượng chống đối.
Ngược lại, khi phải giữ lãnh thổ rộng, bảo vệ tuyến hậu cần dài, duy trì lực lượng ven biển, chịu giám sát liên tục và đối phó với nhiều lực lượng phối hợp, bài toán đối với Houthi sẽ trở nên phức tạp hơn.
Vì vậy, một thách thức đối với Houthi không nhất thiết phải đến từ một cuộc tổng tấn công. Một chiến dịch kéo dài buộc lực lượng này cùng lúc bảo vệ quá nhiều khu vực, tuyến hậu cần và mục tiêu cũng có thể tạo áp lực lớn.
Đây cũng là nghịch lý trong những diễn biến tháng 9/2026: việc Houthi tiến tới Bab el-Mandeb làm tăng vị trí chiến lược của lực lượng này, nhưng đồng thời biến họ thành một mục tiêu có mức độ quốc tế hóa và khả năng bị bao vây lớn hơn.
Nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, cuộc đối đầu giữa Riyadh và Houthi vì thế có thể chuyển từ câu hỏi về số lượng tên lửa sang một bài toán rộng hơn: bên nào có khả năng duy trì xung đột lâu hơn mà không làm suy yếu hậu cần, liên minh và nền tảng chính trị của chính mình.
Tổng quan năng lực của Houthi
Houthi tại Yemen đã phát triển thành một lực lượng quân sự có khả năng thách thức các quốc gia trong khu vực và gây gián đoạn các tuyến hàng hải quốc tế, theo nhận định của Deutsche Welle (DW).
Về năng lực quân sự, Houthi sở hữu kho vũ khí gồm tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình chống hạm và UAV. Một số hệ thống có năng lực tương đương các loại vũ khí hiện đại đang được sử dụng trong khu vực.
Với sự hỗ trợ của các kỹ sư Iran và việc tiếp cận linh kiện qua các mạng lưới nhập lậu, Houthi đã phát triển khả năng tự lắp ráp và chế tạo một số UAV có chi phí thấp, trong đó có loại được ước tính chỉ khoảng 1.500 USD, đồng thời cải tiến tên lửa tại địa phương.
Về vị trí địa lý, những bước tiến dọc bờ Biển Đỏ, trong đó có các khu vực gần Bab el-Mandeb, mang lại cho Houthi lợi thế đối với các tuyến thương mại quốc tế và vận chuyển năng lượng.
Về khả năng chống chịu bất đối xứng, Houthi không hoạt động hoàn toàn trong hệ thống tài chính quốc tế và không phải duy trì toàn bộ cơ sở hạ tầng phúc lợi dân sự trong nước. Vì vậy, các biện pháp trừng phạt kinh tế hoặc việc phá hủy một số cơ sở hạ tầng không nhất thiết làm suy giảm ngay khả năng tác chiến của lực lượng này.
Tinh thần tổ chức và động lực ý thức hệ cũng là một yếu tố được nhắc tới trong các đánh giá về Houthi. Việc đề cao sự hy sinh và tử vì đạo khiến các biện pháp răn đe quân sự hoặc các cuộc không kích trả đũa không dễ làm thay đổi quyết tâm chính trị của lực lượng này.
Dù liên kết với “trục kháng chiến” do Iran hậu thuẫn, Houthi vẫn duy trì mức độ tự chủ nhất định trong tác chiến, theo đuổi các mục tiêu riêng tại Yemen và trong khu vực, ngay cả khi những mục tiêu đó không hoàn toàn trùng với lợi ích của Tehran
Tâm Thanh (tổng hợp)