Canada đang chuyển từ giữ tài nguyên để hợp tác sang ưu tiên phát triển trong nước, khi căng thẳng thương mại với Mỹ tiếp tục leo thang.
- Hơn 3 năm trốn truy nã, người đàn ông thuê 3 ô tô bị bắt
- Thịt heo nhập khẩu giá rẻ gây sức ép lên người nuôi trong nước
- Tháo dỡ cổng nhà ở Lâm Đồng, một người tử vong vì trụ bê tông đổ
Bộ trưởng Năng lượng và Tài nguyên thiên nhiên Canada Tim Hodgson ngày 3/9 (giờ địa phương, tức sáng 4/9 giờ Hà Nội) cho biết Ottawa sẽ tập trung xây dựng các mỏ và nhà máy điện trong nước thay vì xuất khẩu khoáng sản sang Mỹ. Ông đưa ra tuyên bố này trong chuyến thị sát các dự án khai khoáng, truyền tải điện, sau khi đàm phán thương mại giữa hai nước đổ vỡ hồi tháng 8.
Hodgson mô tả lập trường mới của Canada bằng một câu ngắn: “Tôi không giận, tôi chỉ đáp trả”. Ông liên hệ cách phản ứng này với một nhân vật trong bộ phim hài kinh điển “Animal House” của Mỹ, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump tiếp tục gây sức ép thương mại với Ottawa.
Từ đầu năm 2025, quan hệ kinh tế giữa hai nước liên tục biến động bởi các đợt áp thuế qua lại. Canada vẫn giữ vị trí quan trọng đối với thị trường Mỹ khi hơn 80% lượng điện Mỹ nhập khẩu trong năm 2025 đến từ nước này, theo dữ liệu của cơ quan quản lý năng lượng Canada.
Khoáng sản chiến lược cũng khiến quan hệ hai bên trở nên nhạy cảm hơn. Lithium, than chì và đất hiếm của Canada được Mỹ xem là nguồn cung quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, trong khi các loại khoáng sản này phục vụ quốc phòng, trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao.
Trong nhiều tháng, Washington tìm cách đưa vấn đề tiếp cận khoáng sản Canada vào các cuộc thương lượng thương mại. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer từng đề nghị Ottawa không biến năng lượng và tài nguyên thành “đòn bẩy” trong quá trình tái đàm phán CUSMA.
Đến tháng 5/2026, Thủ tướng Mark Carney vẫn khẳng định Canada không coi khoáng sản là công cụ mặc cả. Nhưng sau vòng đàm phán tháng 8, lập trường của Ottawa bắt đầu thay đổi khi ông Carney cho rằng phía Mỹ “đòi hỏi quá nhiều mà đưa ra quá ít”.
Khi tài nguyên trở thành đòn bẩy
Điểm đáng chú ý nằm ở sự thay đổi của chính Thủ tướng Carney. Người từng bác bỏ việc sử dụng tài nguyên làm vũ khí đàm phán nay tuyên bố quyền tiếp cận khoáng sản Canada của Mỹ “không phải là cơ hội được đảm bảo”, đồng thời để ngỏ khả năng tìm đối tác khác ở châu Âu.
Tại Ontario, Thủ hiến Doug Ford cũng ủng hộ mạnh việc sử dụng khoáng sản làm đòn bẩy, nhất là tiềm năng từ khu vực Ring of Fire. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng khả năng đối đầu trực diện của Canada với Mỹ vẫn bị giới hạn bởi mức độ phụ thuộc kinh tế.
Theo bài viết trên POLITICO ngày 5/9, một tổ chức phi lợi nhuận liên doanh Mỹ – Anh nhận định Washington vẫn có thể tạo sức ép để Canada nhượng bộ nhờ ảnh hưởng sâu rộng đối với ngành tài nguyên nước này. Một nhà phân tích thương mại được Hill Times dẫn lời ngày 2/9 cũng cho rằng Ottawa cần thấy sự “thay đổi cách tiếp cận” từ Washington trước khi trở lại bàn đàm phán về khoáng sản, dù thừa nhận đòn bẩy của Canada có giới hạn.
Canada vì thế đang đứng trước một thế cân bằng khó khăn: vừa muốn dùng lợi thế tài nguyên để tạo sức ép, vừa phải tính đến sự phụ thuộc kinh tế với thị trường Mỹ. Sau hơn một năm đàm phán chưa đạt kết quả tương xứng, việc Ottawa chuyển hướng có thể làm cuộc mặc cả về khoáng sản bước sang giai đoạn căng thẳng hơn.
Vũ Quyến (tổng hợp).