Nhà máy In tiền Quốc gia: Doanh nghiệp duy nhất in tiền Việt Nam từ năm 1991

Nhà máy in tiền Quốc gia, trực thuộc ngân hàng nhà nước Việt Nam, là doanh nghiệp duy nhất được giao sản xuất tiền giấy, tiền kim loại và các sản phẩm in bảo an phục vụ nhà nước, kế thừa lịch sử in tiền bắt đầu từ năm 1946 tại đồn điền Chi Nê, tỉnh Hòa Bình.

• Mật vụ Mỹ bị điều tra vì nghi làm lộ lịch trình riêng của Phó tổng thống JD Vance
• Cháy bãi đỗ xe lúc rạng sáng, nhiều ô tô bị thiêu rụi ở Nha Trang
• San hô Hòn Chồng bị phá trong khi kế hoạch phục hồi vẫn đang thực thi

Doanh nghiệp được thành lập theo Quyết định số 136/CT ngày 22/4/1991 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, đến ngày 11/8/2010 chuyển đổi thành Công ty TNHH Một thành viên do Ngân hàng Nhà nước nắm giữ 100% vốn, đặt trụ sở tại số 30 đường Phạm Văn Đồng, Hà Nội, vốn điều lệ hơn 1.578 tỷ đồng. Từ ngày 21/12/2020, Báo cáo tài chính của đơn vị được đưa vào danh mục tài liệu bí mật Nhà nước theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Lịch sử in tiền của Việt Nam bắt đầu từ ngày 31/1/1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh 18/B cho phép phát hành giấy bạc Việt Nam. Doanh nhân yêu nước Đỗ Đình Thiện và vợ đã tự nguyện mua lại nhà in Taupin của Pháp tại Hà Nội rồi hiến tặng cho Chính phủ; sau đó tiếp tục đề xuất chuyển nhà máy về đồn điền của gia đình tại Chi Nê, Hòa Bình — một thửa đất rộng 7.331 ha mua lại năm 1943 với giá 2.000 lượng vàng. Tại đây, công nhân in tiền vào lúc 3–4 giờ sáng để tránh bị phát hiện, tạo ra các tờ bạc mệnh giá 1, 5, 20, 50 và 100 đồng Việt Nam; từ tháng 12/1946 đến tháng 2/1947, cơ sở này cung cấp khoảng 400 triệu đồng bạc phục vụ kháng chiến. Nhà máy hoạt động được một năm trước khi chuyển lên chiến khu Việt Bắc và được trao kỷ lục Guinness Việt Nam là nhà máy in tiền đầu tiên của cách mạng.

Chức năng cốt lõi của Nhà máy In tiền Quốc gia ngày nay không phải tối đa hóa lợi nhuận — Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước không giao chỉ tiêu lợi nhuận — mà là bảo đảm an ninh tiền tệ. Toàn bộ khối lượng sản xuất được quyết định theo kế hoạch điều hành chính sách tiền tệ trực tiếp từ Thống đốc; doanh thu từng chạm mốc hơn 2.300 tỷ đồng năm 2018 và phụ thuộc 100% vào lệnh này. Số liệu tài chính bán niên 2019 — kỳ công bố cuối cùng trước khi báo cáo trở thành bí mật nhà nước — cho thấy tổng tài sản 2.266 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu 1.907 tỷ đồng và khoản lỗ hơn 11,2 tỷ đồng trong kỳ; khoản lỗ này được giải thích là do cơ chế quyết toán giá trị sản phẩm công ích thường chỉ thực hiện vào cuối năm tài chính.

Nhà máy hiện sở hữu dây chuyền in offset, in lõm, in số sê-ri, phủ vecni bảo vệ và kiểm định chất lượng tự động — hệ thống có yêu cầu bảo mật và an ninh thuộc hàng nghiêm ngặt nhất cả nước. Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010 và Nghị định số 40/2012/NĐ-CP quy định rõ Ngân hàng Nhà nước là cơ quan duy nhất có quyền phát hành tiền giấy, tiền kim loại; việc in, đúc tiền phải thực hiện tại các cơ sở được giao nhiệm vụ với yêu cầu tuyệt đối về bí mật, an toàn và an ninh quốc gia — điều kiện pháp lý khiến gần như không có khả năng xuất hiện doanh nghiệp thứ hai trong lĩnh vực này.

Nguyễn Quyến (tổng hợp)