Phó giáo sư Michael Okun vừa từ chức biên tập viên tại một tạp chí khoa học quốc tế để phản đối việc hệ thống AI tự ý can thiệp và vô hiệu hóa các quyết định chuyên môn của ông.
- Bắt giữ nữ đối tượng truy nã đặc biệt nguy hiểm Đoàn Thị Thơ Hành trình hơn một năm lẩn trốn
- Mối nguy vòi xịt áp lực cao nhìn từ sự cố tại chợ Xuân Hòa
- Khởi tố ba người bán thịt lợn mắc dịch tả châu Phi ở Thanh Hóa
AI tự động mời và hủy chuyên gia phản biện trái phép
Sự việc bắt đầu từ đầu tháng 5/2026 khi ông Okun xử lý một bản thảo nghiên cứu về mạng lưới thần kinh. Trong khi ông chủ động mời sáu chuyên gia phù hợp, hệ thống AI mang tên AIRA của tạp chí Frontiers đã tự ý gửi thêm lời mời tới những người khác. Đáng nói, hai người được AI lựa chọn đã chấp nhận dù không có chuyên môn phù hợp với nội dung nghiên cứu.
Diễn biến sau đó càng gây bức xúc khi một chuyên gia do ông Okun lựa chọn đồng ý tham gia, hệ thống AI lại tự động hủy toàn bộ các lời mời phản biện khác mà ông đã gửi trước đó. Ngày 10/6/2026, vị Phó giáo sư chính thức đăng bài thông báo từ chức sau khi phía tạp chí khẳng định không thể tắt tính năng tự động này. Ông cho rằng đây là những tính năng được thiết kế có chủ đích nhằm giảm tối đa vai trò của con người.
Nhiều nhà khoa học khác cũng phản ánh tình trạng tương tự khi làm việc với hệ thống tự động của Frontiers. Giáo sư Earl K. Miller thuộc Viện Công nghệ Massachusetts cho biết thường xuyên nhận được yêu cầu phản biện hoàn toàn không phù hợp lĩnh vực của mình. Sự việc làm dấy lên tranh cãi về khả năng đánh giá chuyên môn của AI và nguy cơ làm giảm chất lượng thẩm định khoa học.
Ranh giới mong manh giữa hỗ trợ và thay thế con người
Trước làn sóng chỉ trích, phía Frontiers khẳng định yếu tố con người vẫn đóng vai trò trung tâm và AI chỉ nhằm giúp các nhà khoa học tiết kiệm thời gian. Dữ liệu của nhà xuất bản cho thấy AI giúp giảm 30% thời gian tìm người phản biện trong năm qua. Tổng biên tập điều hành nhấn mạnh các biên tập viên vẫn có toàn quyền quyết định việc sử dụng hay loại bỏ các gợi ý từ AI.
Tuy nhiên, các chuyên gia lo ngại nếu AI can thiệp sâu, những nghiên cứu thiếu độ tin cậy có thể vẫn được công bố, gây ảnh hưởng đến uy tín của giới nghiên cứu. Việc AI tự động hóa quá mức có thể khiến các công trình chất lượng bị đánh giá thấp hoặc bị bỏ qua nếu người thẩm định không có đủ năng lực chuyên môn. Đây là bài toán khó về việc duy trì niềm tin xã hội đối với sự liêm chính của khoa học.
Phó giáo sư Michael Okun khẳng định ông không phản đối AI nhưng yêu cầu các nhà xuất bản phải minh bạch. Ông cho rằng không nên gắn tên biên tập viên con người vào các quyết định mà thực chất do máy móc đưa ra. Vụ việc này là lời cảnh báo về sự lệ thuộc vào công nghệ có thể làm mai một năng lực tư duy sâu và phản biện của con người.
Tâm Thanh (tổng hợp)