Một cuộc khám xét chỉ là một hoạt động tố tụng nhằm tìm kiếm, thu thập chứng cứ. Việc lực lượng chức năng khám xét nơi ở không thể được xem là căn cứ để kết luận một người đã bị bắt, bị khởi tố hay có tội.
- Du khách Hà Lan hai lần ngất khi đạp xe qua đèo Hải Vân
- Trưởng ban quản lý chung cư bị bắt sau vụ bán nhà tái định cư
- Thịt nhập khẩu tăng, người nuôi trong nước chịu sức ép giá
Theo luật sư Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Công ty Luật An Hoàng Gia, các hoạt động khám xét, bắt giữ và khởi tố bị can có bản chất pháp lý khác nhau. Mỗi biện pháp được thực hiện dựa trên những căn cứ, điều kiện và thẩm quyền riêng.
Theo Điều 192 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, việc khám xét chỗ ở có thể được tiến hành khi có căn cứ nhận định tại đó có công cụ, phương tiện phạm tội, tài liệu, đồ vật, tài sản do phạm tội mà có hoặc vật chứng liên quan đến vụ án.
Cơ quan chức năng cũng có thể khám xét trong trường hợp cần phát hiện người đang bị truy nã, truy tìm hoặc giải cứu nạn nhân. Mục đích của hoạt động này là phục vụ quá trình điều tra, phát hiện và thu thập chứng cứ.
Quy định về khám xét chỗ ở cũng yêu cầu bảo đảm thành phần tham gia theo quy định. Khi khám xét, phải có mặt người đó hoặc người từ đủ 18 tuổi trở lên cùng chỗ ở, đại diện UBND cấp xã, phường và người chứng kiến.
Nếu chủ nhà vắng mặt nhưng việc khám xét không thể trì hoãn, cơ quan chức năng vẫn có thể tiến hành theo quy định và phải bảo đảm thành phần chứng kiến. Toàn bộ quá trình khám xét phải được lập biên bản.
Về thời gian, việc khám xét chỗ ở về nguyên tắc không được bắt đầu vào ban đêm. Trường hợp khẩn cấp, cơ quan tiến hành tố tụng có thể thực hiện nhưng phải ghi rõ lý do trong biên bản.
Trong thực tế, khám xét có thể diễn ra cùng thời điểm bắt giữ hoặc sau khi một người đã bị khởi tố bị can. Tuy nhiên, cũng có trường hợp cơ quan điều tra tiến hành khám xét để kiểm tra, thu thập và củng cố tài liệu trong quá trình xác minh.
Vì vậy, chỉ từ việc một nơi ở bị khám xét chưa thể kết luận người liên quan đã bị bắt hoặc bị khởi tố. Những thông tin này cần được xác nhận bởi cơ quan tiến hành tố tụng hoặc nguồn tin có thẩm quyền.
Ngay cả khi một người đã bị khởi tố bị can, điều đó cũng không đồng nghĩa người này đã có tội. Theo nguyên tắc suy đoán vô tội, một người chỉ bị xác định có tội khi hành vi phạm tội được chứng minh theo đúng trình tự và có bản án của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Việc phân biệt rõ các khái niệm khám xét, bắt giữ và khởi tố giúp tránh việc suy diễn từ một hoạt động tố tụng thành kết luận về trách nhiệm hình sự của một người.
Tâm Thanh (tổng hợp)