Ngày 15/6, thông tin về thỏa thuận Mỹ – Iran giúp thị trường toàn cầu khởi sắc khi hai bên thống nhất các điều khoản hòa bình tại Thụy Sĩ.
- Iran ra tối hậu thư cho Mỹ: Đàm phán sẽ đổ vỡ nếu không kiềm chế được Israel
- Thỏa thuận Mỹ Iran giúp hạ nhiệt giá dầu và xoa dịu kinh tế
- Nghệ An: Nâng cao ý thức người lái xe qua đào tạo
Tác động kinh tế và lộ trình triển khai thỏa thuận Mỹ – Iran
Theo giới phân tích, việc Washington và Tehran cùng xác nhận thống nhất các điều khoản trong biên bản ghi nhớ hòa bình vào ngày 15/6 đã ngay lập tức hạ nhiệt căng thẳng toàn cầu. Bản kế hoạch dự kiến sẽ chính thức được ký kết vào ngày 19/6 tới tại Thụy Sĩ, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng sau chuỗi ngày đối đầu căng thẳng. Thỏa thuận này được kỳ vọng sẽ kéo dài lệnh ngừng bắn đạt được hồi tháng 4 thêm 60 ngày, tạo tiền đề cho các cuộc đàm phán dài hạn về một văn kiện hòa bình bền vững.
Nội dung cốt lõi của văn kiện bao gồm việc Iran cam kết dần mở lại eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển khoảng 01/5 lượng dầu khí của toàn thế giới. Tehran sẽ thực hiện rà phá thủy lôi trong 30 ngày đầu tiên và áp dụng chính sách miễn phí qua lại cho tàu thuyền trong vòng 60 ngày tiếp theo. Đổi lại, phía Mỹ sẽ chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng biển của Iran, đồng thời tạm đình chỉ các biện pháp trừng phạt kinh tế nhắm vào hoạt động xuất khẩu năng lượng của quốc gia này.
Ngay sau khi các thông tin tích cực được phát đi, thị trường chứng khoán tại khu vực châu Á đã chứng kiến đà tăng trưởng kỷ lục với chỉ số Nikkei 225 tăng 5% và Kospi tăng gần 6%. Tại phương Tây, chỉ số Stoxx Europe 600 và hợp đồng tương lai S&P 500 cũng đồng loạt khởi sắc, phản ánh sự lạc quan của các nhà đầu tư. Ngược lại, giá dầu Brent đã lao dốc mạnh gần 5%, lùi về mức dưới 83 USD mỗi thùng, tiệm cận mức giá ghi nhận trước thời điểm xung đột bùng phát.
Những rủi ro về hạ tầng và biến số chính trị khu vực
Bất chấp những tín hiệu hồ hởi ban đầu, giới chuyên gia cảnh báo rằng hạ tầng logistics năng lượng không thể được khôi phục chỉ trong một đêm. Hiện có hơn 500 tàu hàng vẫn đang mắc kẹt tại vùng Vịnh sau ba tháng giao tranh, đòi hỏi một quy trình phối hợp cực kỳ khắt khe để giải tỏa ùn ứ. Với thời gian quá cảnh trung bình 8 giờ mỗi chuyến, việc xử lý lượng tàu tồn đọng này dự kiến sẽ kéo dài nhiều tuần và đối mặt với nhiều nguy cơ mất an toàn hàng hải.
Về mặt kỹ thuật, năng lượng qua eo biển Hormuz đã bắt đầu nới lỏng từ trước khi thỏa thuận chính thức được công bố với lưu lượng đạt khoảng 7 triệu thùng mỗi ngày. Tuy nhiên, các tổ chức hàng hải quốc tế lo ngại rằng nếu các tàu ồ ạt tiến vào khu vực này mà thiếu sự kiểm soát quân sự chặt chẽ, tình trạng tắc nghẽn sẽ trở nên tồi tệ hơn. Ngoài ra, chi phí sửa chữa hạ tầng hư hại và xu hướng tích trữ chiến lược của các nước có thể giữ thị trường dầu mỏ trong trạng thái khan hiếm cho đến năm 2027.
Trên phương diện chính trị, nền tảng của bản ghi nhớ này bị đánh giá là khá mỏng manh khi chủ yếu dựa trên nhu cầu đối nội của cả hai phía Washington và Tehran. Tương lai của lệnh ngừng bắn phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả của các cuộc đàm phán hạt nhân sắp tới, một bài toán vẫn chưa có lời giải chắc chắn. Giới quan sát ví von rằng đây mới chỉ là giải pháp “cầm máu” tạm thời, và nếu tình trạng nửa vời này kéo dài quá 60 ngày, cục diện an ninh tại vùng Vịnh sẽ lại rơi vào tình trạng nguy hiểm.
Phạm Mai (tổng hợp)