Thanh tra Chính phủ công bố kết luận thanh tra số 316/KL-TTCP, chỉ ra nhiều vi phạm trong quản lý, thiết kế và thanh toán tại Dự án đường bộ cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025, kiến nghị xử lý trách nhiệm và thu hồi hàng nghìn tỷ đồng sai phạm.

Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Sỹ Bảy ký thông báo giải mật một phần kết luận này vào ngày 16/9/2025, sau quá trình thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật tại dự án quan trọng quốc gia do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư. Chính phủ giao Bộ GTVT — nay là Bộ Xây dựng — quyết định đầu tư các dự án thành phần, và chính đơn vị này là nơi thanh tra chỉ đích danh trách nhiệm.

Bộ Xây dựng phê duyệt thiết kế với nhiều hạng mục không đáp ứng Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5729:2012 về đường ô tô cao tốc do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành. Các dự án thành phần không được thiết kế tổng thể hoàn chỉnh cho tương lai, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, ùn tắc và tai nạn giao thông khi đưa vào khai thác.

Thanh tra Chính phủ nhận định Bộ GTVT chưa thực hiện triệt để chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, thiếu thống nhất trong điều hành phân chia gói thầu xây lắp, đồng thời định hướng lập và phê duyệt hồ sơ yêu cầu có nội dung chưa đúng quy định. Bộ còn nhiều khuyết điểm trong việc tuân thủ Nghị định 15/2021 của Chính phủ về quản lý dự án đầu tư xây dựng.

Kết luận thanh tra nêu rõ: sau 16 năm, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc mới được ban hành, dẫn đến hệ thống cao tốc — trong đó có dự án Bắc – Nam giai đoạn 2021-2025 — không được thiết kế đảm bảo đồng bộ về kỹ thuật và thông số. Hơn 500km cao tốc từ Đà Nẵng đến Nha Trang chỉ có 3 trạm dừng nghỉ và chưa có nơi cung cấp xăng dầu — khoảng trống giữa tiêu chuẩn được tuyên bố và hạ tầng thực tế hiện ra rất rõ.

Thanh tra phát hiện nhiều vi phạm tại dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông, chỉ rõ tồn tại về đầu tư, hạ tầng và trạm dừng nghỉ.
Phương tiện lưu thông trên tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông qua khu vực đồng bằng. (Ảnh minh họa: Tin 360)

Về xử lý kinh tế, Thanh tra Chính phủ yêu cầu thu hồi ngay các khoản tính sai khối lượng, định mức, đơn giá đã được nghiệm thu và thanh toán. Cụ thể: điều chỉnh dự toán và giá trị hợp đồng với tổng số tiền trên 782 tỷ đồng; lập, bổ sung mã định mức để thanh quyết toán 1.249 tỷ đồng; rà soát chi phí tạm tính trên 297 tỷ đồng; tính lại đơn giá vật liệu hầm khoảng 32,8 tỷ đồng.

Ban Quản lý dự án 6 và Ban Quản lý dự án Thăng Long phải chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu có thất thoát, lãng phí trong việc xác định dự toán gói thầu với tổng dự toán khoảng 178,6 tỷ đồng. Giám đốc các Ban Quản lý dự án 2, 6, 7, Thăng Long và Mỹ Thuận phải kiểm điểm, xử lý trách nhiệm đối với tập thể và cá nhân liên quan thuộc thẩm quyền quản lý.

Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Xây dựng tổ chức kiểm điểm và xử lý trách nhiệm theo đúng quy định pháp luật. Bộ Xây dựng cũng được yêu cầu khẩn trương xây dựng phương án thu hồi vốn đầu tư ngay sau khi dự án đưa vào khai thác để hoàn trả ngân sách trung ương, tránh thất thoát lãng phí.

Thanh tra Chính phủ yêu cầu: “Trong quá trình kiểm tra, rà soát và thực hiện kết luận thanh tra, nếu phát hiện hành vi vi phạm pháp luật có dấu hiệu tội phạm, Bộ Xây dựng có trách nhiệm chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.”

Vũ Phượng (tổng hợp)