Từ cửa biển Sa Kỳ, Đội Hoàng Sa từng gánh vác sứ mệnh giữ biển của cha ông. Ký ức về những dân binh can trường vẫn sống mãi trong lòng ngư dân Quảng Ngãi.

Dấu tích xưa bên cửa biển Sa Kỳ

Tại vùng đất Tịnh Khê, nơi cửa biển Sa Kỳ luôn tấp nập tàu thuyền ra vào bến, những câu chuyện về đội dân binh năm xưa vẫn được truyền tụng qua nhiều thế hệ như một phần hơi thở của làng chài. Cụ Nguyễn Thanh Mênh, người có nhiều năm gắn bó với mảnh đất này, kể lại rằng thuở trước, khu vực Dinh Bà chúa Ngọc và Vườn Đồn chính là điểm dừng chân quan trọng của những người lính biển trước khi ra khơi.Theo tín ngưỡng địa phương, Bà chúa Ngọc là người che chở cho dân làng tránh khỏi tai ương, mang lại cuộc sống ấm no.

Niềm tin tâm linh của cư dân vạn chài còn gắn liền với một giai thoại cảm động về “ông Hoàng Sa”. Chuyện kể rằng, trong một chuyến đi biển, đội dân binh đã tìm thấy xác một cá voi lớn dạt vào đảo và quyết định xin rước phần đầu về đất liền để thờ phụng sau khi nhận thấy những dấu hiệu tốt lành từ thiên nhiên. Họ tin rằng sự xuất hiện của “ông” là điềm báo về sự bảo trợ cho những con thuyền nhỏ bé giữa đại dương mênh mông. Ngôi miếu thờ “ông” từ đó trở thành điểm tựa tinh thần không thể thiếu, nơi người dân bày tỏ lòng biết ơn và cầu mong những chuyến biển bình an, đầy ắp cá tôm.

Trải qua bao thăng trầm của thời gian và sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh, diện mạo của vùng cửa biển Sa Kỳ đã có nhiều thay đổi đáng kể. Những khu đất di tích cũ như Vườn Đồn hay miếu “ông Hoàng Sa” xưa nay đã nhường chỗ cho những ngôi nhà mới của dân cư, khiến khung cảnh lịch sử có phần mai một. Để bảo tồn giá trị truyền thống, các bô lão trong làng đã di dời phần cốt của “ông” về thờ tự tại lăng vạn An Vĩnh, nằm ngay sát bờ biển rì rầm sóng vỗ.

Tiếp nối dòng chảy lịch sử Đội Hoàng Sa

Theo các nghiên cứu sâu sắc của TS Nguyễn Đăng Vũ, cửa biển Sa Kỳ giữ vai trò chiến lược khi là nơi xuất phát của hai đội thuyền Hoàng Sa quan trọng dưới thời chúa Nguyễn. Các tài liệu cổ như “Phủ biên tạp lục” của Lê Quý Đôn hay “Đại Nam thực lục” đều ghi nhận sự hiện diện của đội dân binh 70 người, hằng năm đi thuyền ra đảo lượm hóa vật, đo đạc hải trình và vẽ bản đồ. Những ghi chép này khẳng định rằng từ thế kỷ 18, việc xác lập chủ quyền đã được thực hiện một cách bài bản và liên tục.

Truyền thống bám biển này được lưu truyền và bảo tồn đậm nét trong các dòng họ tại địa phương, điển hình như gia đình ông Phạm Ngọc Trưng ở thôn An Vĩnh. Với gia phả 12 đời sinh sống tại vùng đất này, ông tự hào kể về tổ tiên mình là cụ Phạm Cảnh Thạch, người từng trực tiếp tham gia Đội Hoàng Sa từ thời chúa Nguyễn mở mang bờ cõi phương Nam. Những câu chuyện về sự can trường của tiền nhân đã trở thành nguồn cảm hứng và động lực để các thế hệ con cháu tiếp nối bước chân cha ông.

Những ngư dân hiện đại như ông Trưng vẫn tiếp tục hải trình ra các vùng đảo như Tri Tôn, Bạch Quy, nơi họ đã dành hàng chục năm ròng rã lênh đênh trên sóng nước. Dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, từ việc tàu mắc cạn khi nước ròng đến những cơn bão bất ngờ giữa đại dương, tình yêu biển đảo vẫn luôn rực cháy trong lòng mỗi người con đất Quảng. Qua đó, ký ức về Đội Hoàng Sa không bao giờ phai nhạt, mà trái lại, nó vẫn luôn được tiếp nối bởi những cánh buồm can trường đang ngày đêm lướt sóng vươn khơi.

Hoa Mai (tổng hợp)