Xung đột Mỹ – Iran đang bước sang giai đoạn căng thẳng mới khi hai bên gia tăng đối đầu nhằm giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Giới chuyên gia cảnh báo diễn biến này có thể khiến chiến sự lan rộng khắp vùng Vịnh.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 08/7 đã tuyên bố chấm dứt lệnh ngừng bắn với Iran sau chưa đầy một tháng hai bên ký bản ghi nhớ Islamabad hướng tới thỏa thuận hòa bình. Đây được xem là bước điều chỉnh chiến lược mới của Washington kể từ khi phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Tehran từ cuối tháng 2.

Ngay sau tuyên bố này, Mỹ nối lại các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào các mục tiêu ven biển miền nam Iran. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), chiến dịch tập trung vào các hệ thống quân sự mà Iran bị cho là sử dụng để đe dọa tàu thương mại tại eo biển Hormuz.

Washington cũng tái áp đặt phong tỏa hải quân đối với tuyến hàng hải qua Hormuz. Trong khi đó, Tehran tuyên bố đóng cửa eo biển với các tàu sử dụng tuyến đường do Mỹ chỉ định và tăng cường các đợt tấn công nhằm vào mục tiêu quân sự tại khu vực vùng Vịnh.

Lãnh đạo Iran khẳng định eo biển Hormuz có ý nghĩa chiến lược đặc biệt và sẽ không chấp nhận bất kỳ sự nhượng bộ nào. Tehran cho rằng việc bảo vệ tuyến đường này là điều kiện để duy trì lợi ích quốc gia cũng như bảo đảm hoạt động hàng hải trong tương lai.

Các chuyên gia nhận định cả Mỹ và Iran đều đang sử dụng Hormuz như một đòn bẩy chiến lược nhằm gây sức ép lên đối phương. Đây là tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu, vì vậy bất kỳ biến động nào cũng có thể tác động mạnh đến thị trường năng lượng thế giới.

Giáo sư Vali Nasr, Đại học Johns Hopkins, cho rằng Mỹ khó buộc Iran nhượng bộ nếu Tehran vẫn kiểm soát được Hormuz. Ngược lại, Iran cũng coi việc duy trì ảnh hưởng tại khu vực là lợi thế quan trọng trong mọi cuộc đàm phán tương lai.

Một số cựu quan chức quân sự Mỹ đánh giá Washington có thể làm suy yếu năng lực của Iran nếu theo đuổi chiến lược hiện tại trong thời gian dài. Tuy nhiên, họ cũng cảnh báo đây sẽ là cuộc đối đầu kéo dài và rất khó dự đoán.

Giới quan sát lo ngại xung đột đang mở rộng ra toàn bộ vùng Vịnh khi Iran phát tín hiệu đáp trả các quốc gia hỗ trợ Mỹ. Điều này khiến nhiều nước Arab rơi vào tình thế khó xử vì vừa phụ thuộc vào Mỹ về an ninh, vừa không muốn đối đầu trực diện với Tehran.

Arab Saudi đang ưu tiên chương trình cải cách Vision 2030 và không mong muốn xảy ra thêm một cuộc chiến trong khu vực. Trong khi đó, UAE lo ngại bất ổn sẽ ảnh hưởng đến vị thế trung tâm tài chính và logistics của nước này. Qatar và Oman cũng gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì vai trò trung gian hòa giải.

Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ tính toán sai lầm đang ngày càng gia tăng. Chỉ một cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại, cơ sở năng lượng hoặc căn cứ quân sự cũng có thể kéo theo phản ứng dây chuyền vượt ngoài tầm kiểm soát.

Tổng thống Donald Trump vẫn để ngỏ khả năng mở rộng chiến dịch sang các cơ sở hạt nhân của Iran nếu cho rằng Tehran tiếp tục phát triển chương trình hạt nhân. Ngược lại, Iran có thể tăng cường kiểm soát eo biển Hormuz hoặc mở rộng các đòn đáp trả nhằm vào đồng minh của Mỹ.

Dù vậy, nhiều chuyên gia vẫn kỳ vọng các quốc gia vùng Vịnh sẽ tiếp tục thúc đẩy đối thoại và hợp tác kinh tế với Iran nhằm giảm nguy cơ bùng phát một cuộc xung đột quy mô lớn. Việc gia tăng lợi ích kinh tế song phương được xem là yếu tố có thể giúp hạn chế khả năng sử dụng vũ lực trong tương lai.

Tâm Thanh (tổng hợp)