Ngày 21/4/2026, vùng tối tại Utopia Planitia mở rộng 6,5 km mỗi năm suốt 50 năm khiến các chuyên gia tìm lời giải từ dữ liệu Mars Express của ESA.

Quá trình dịch chuyển của vùng tối tại đồng bằng Utopia Planitia

Đồng bằng Utopia Planitia tọa lạc tại bán cầu bắc của sao Hỏa với đường kính khổng lồ khoảng 3.300 km. Vào năm 1976, các tàu thăm dò thuộc chương trình Viking của NASA đã lần đầu ghi lại hình ảnh một vùng tối kỳ lạ ẩn mình bên trong hõm chảo lớn. Kể từ thời điểm phát hiện đó vào những năm 1970, khu vực này không hề đứng yên mà liên tục có những biến động về diện tích.

Dữ liệu mới nhất từ tàu quỹ đạo Mars Express thuộc ESA được chụp năm 2024 và công bố ngày 15/4 đã xác nhận sự thay đổi đáng kinh ngạc. Ranh giới phía nam của vùng tối đã dịch chuyển thêm ít nhất 320 km so với các quan sát ban đầu từ thế kỷ trước. Theo ghi nhận của tác giả Hạo Nhiên vào lúc 12:32 GMT+7 ngày 22/4/2026, khu vực này đang mở rộng với tốc độ trung bình khoảng 6,5 km mỗi năm.

Hiện nay, các chuyên gia vẫn chưa thể xác định được chính xác tổng mức độ bao phủ của toàn bộ vùng tối này trên bề mặt hành tinh đỏ. Tuy nhiên, việc ranh giới phía nam liên tục tịnh tiến đã cung cấp bằng chứng quan trọng về sự vận động không ngừng của vật chất. Những thay đổi địa chất này cho thấy sao Hỏa vẫn đang chuyển mình âm thầm dù các hoạt động núi lửa đã tắt từ hàng triệu năm trước.

Giả thuyết về sự phân tán tro bụi núi lửa và gió

Khu vực tối màu này thực chất là một lớp tro bụi và đá núi lửa hình thành từ những đợt phun trào cổ đại cách đây hàng triệu năm. Trước khi sao Hỏa chuyển sang giai đoạn “tử vong” về địa chất, các dòng vật chất này đã bao phủ một phần bề mặt đồng bằng rộng lớn. Theo Live Science hôm 21/4, ESA đang tập trung nghiên cứu nguyên nhân dẫn đến sự lan rộng của lớp vật chất này thông qua các hình ảnh vệ tinh.

Giả thuyết thứ nhất cho rằng tro bụi theo thời gian đã bị các luồng gió trên hành tinh đỏ cuốn đi và phân tán rộng khắp. Hiện tượng tự nhiên này bào mòn bề mặt và vận chuyển bụi tro đến các khu vực lân cận, làm thay đổi ranh giới ban đầu của vùng tối. Sự dịch chuyển vật chất này là kết quả tất yếu của quá trình phong hóa và lưu thông khí quyển diễn ra liên tục suốt nửa thế kỷ qua.

Ở chiều hướng khác, giả thuyết thứ hai nhận định một lớp bụi vàng nhạt từng phủ lên vùng tro đen đã bị gió thổi bay. Quá trình này vô tình làm lộ ra bề mặt tối tăm vốn đã tồn tại sâu bên dưới từ lâu, tạo cảm giác vùng tối đang thực sự lan rộng. Tuy nhiên, giới khoa học vẫn chưa tìm thấy bằng chứng rõ ràng để khẳng định giả thuyết nào là chính xác tuyệt đối trong hai kịch bản trên.

Theo: Báo Thanh Niên