Nằm dưới chân núi Bàn Than, hai giếng cổ tại xã đảo Tam Hải được xem là báu vật vô giá khi luôn đầy ắp nước ngọt dù giữa điều kiện hạn hán khắc nghiệt.

Giếng cổ Tam Hải với kiến trúc độc đáo hàng trăm năm tuổi

Cách trung tâm Đà Nẵng chừng 100km về hướng Nam, xã đảo Tam Hải hiện lên như một vùng đất biệt lập với ba bề sông nước và một mặt giáp biển. Tại thôn Thuận An, nép mình dưới chân ngọn núi Bàn Than, hai chiếc giếng cổ nằm cách nhau khoảng nửa cây số đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân địa phương. Được xây dựng cách đây hàng thế kỷ, kiến trúc của hai giếng này mang đậm dấu ấn thời gian với sự tương đồng kỳ lạ, chỉ ngăn cách bởi một ngọn đồi đất sét nhỏ.

Về cấu trúc kỹ thuật, mỗi miệng giếng được thiết kế theo hình tròn hoàn hảo với đường kính rộng 2 mét và chiều sâu lòng đất lên tới 10 mét. Lòng giếng là một minh chứng cho kỹ thuật xây dựng thủ công tinh xảo khi được ốp bằng những viên đá tổ ong vuông vức, xếp chồng lên nhau vô cùng vững chãi. Ở phía đáy giếng xuất hiện nhiều lớp đá đen tự nhiên, trong khi phía trên miệng giếng ngày nay đã được bao bọc thêm lớp xi măng và nắp đậy kim loại để bảo vệ nguồn nước sạch.

Theo lời kể của những bậc cao niên trong làng, hai chiếc giếng này đã tồn tại từ khi những cư dân đầu tiên đến đây khẩn hoang lập làng. Dù trải qua nhiều biến động lịch sử và những giai đoạn chiến tranh ác liệt, hệ thống giếng vẫn giữ được sự nguyên vẹn đáng kinh ngạc. Để duy trì giá trị sử dụng lâu dài, cộng đồng dân cư đã thực hiện bốn lần trùng tu tính từ năm 1934, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt hương ước chỉ dùng nước giếng cho việc ăn uống.

Giếng cổ Tam Hải và mạch ngầm kỳ bí nuôi dưỡng cộng đồng

Sự đặc biệt của hai giếng cổ này nằm ở khả năng cung cấp nước ngọt bền bỉ ngay cả trong những mùa hạn hán khốc liệt nhất của miền Trung. Trong khi nhiều nguồn nước khác trong vùng có thể bị cạn kiệt, mạch nước rỉ ra từ núi Bàn Than tại đây luôn giữ được sự trong lành và vị ngọt tự nhiên. Người dân trên đảo rất trân trọng nguồn tài nguyên này và có quy định tuyệt đối không được tắm giặt tại giếng để tránh gây ô nhiễm mạch ngầm.

Các cuộc khảo sát thực tế của dân làng từng ghi nhận dưới đáy giếng cổ có một hệ thống hang sâu ăn ngang vào lòng đất, giúp điều tiết mực nước ổn định quanh năm. Ngay cả khi thời tiết nắng nóng kéo dài khiến mực nước rút xuống thấp, đáy giếng vẫn luôn duy trì một lượng nước nhất định đủ phục vụ nhu cầu sinh hoạt tối thiểu của bà con. Từ năm 2007, khi dân số tăng lên, không chỉ người dân thôn Thuận An mà hầu như cả xã Tam Hải đều dựa vào mạch nguồn này để sinh sống.

Về nguồn gốc lịch sử, các tư liệu từ bia đá cổ cho thấy những chiếc giếng này có khả năng do các thương điền người Hoa đào trong quá trình giao thương tại cảng Hội An. Hiện nay, bên cạnh vai trò huyết mạch trong đời sống dân sinh, hai giếng cổ cùng quần thể địa chất Bàn Than đã trở thành điểm đến văn hóa thu hút nhiều du khách. Việc kết hợp bảo tồn di tích với phát triển du lịch cộng đồng đang góp phần cải thiện sinh kế và thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển bền vững hơn.

Theo: Báo Dân trí