Tổng tỷ suất sinh của Việt Nam năm 2025 chỉ đạt 1,93 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con, dù 5 địa phương đã chi tiền hỗ trợ, cao nhất 5 triệu đồng cho mỗi trường hợp sinh đủ hai con.

Theo Cục Dân số (Bộ Y tế), đây là năm thứ tư liên tiếp mức sinh cả nước nằm dưới ngưỡng thay thế, còn số liệu sơ bộ từ 34 tỉnh, thành trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy con số này nhích lên 1,96 con/phụ nữ. Trước thực tế đó, 8 trong số 34 tỉnh, thành đã ban hành nghị quyết về chính sách dân số, trong đó 5 địa phương đưa ra chính sách khen thưởng, hỗ trợ tiền mặt để khuyến khích sinh đủ hai con.

Khoảng cách giữa số liệu và mục tiêu là điểm đáng chú ý nhất trong báo cáo lần này. Mức sinh thấp kéo dài, theo cảnh báo của các chuyên gia, kéo theo hàng loạt hệ lụy: suy giảm quy mô dân số, thiếu hụt lao động, gia tăng di cư để bù đắp nhu cầu sản xuất, và tốc độ già hóa dân số nhanh hơn.

Trong số các địa phương đã hành động, TPHCM đang áp dụng mức hỗ trợ cao nhất: 5 triệu đồng một lần cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Hải Phòng hỗ trợ 3 triệu đồng, Tây Ninh 2 triệu đồng, còn Đồng Nai và Đồng Tháp cùng mức 1 triệu đồng.

Chính sách không dừng ở cá nhân. Một số địa phương còn thưởng cho xã, phường đạt và vượt tỷ lệ 60% số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ sinh đủ hai con, duy trì liên tục 3 năm hoặc 5 năm. Tây Ninh trả mức thưởng cao nhất cho tập thể, từ 200 đến 300 triệu đồng; TPHCM từ 30-60 triệu đồng; Đồng Tháp từ 30-50 triệu đồng; Đồng Nai từ 20-40 triệu đồng.

Song song với tiền mặt, Luật Dân số cũng đặt ra hướng hỗ trợ dài hạn hơn: căn cứ điều kiện kinh tế – xã hội từng thời kỳ, Nhà nước sẽ có chính sách phù hợp hỗ trợ cặp vợ chồng, cá nhân sinh con và nuôi con, trong đó có chính sách nhà ở, ưu tiên các tỉnh, thành có mức sinh dưới ngưỡng thay thế. Người có từ hai con đẻ trở lên sẽ được ưu tiên mua, thuê mua hoặc mua nhà ở xã hội.

Để đưa quy định này vào thực tế, Bộ Y tế và Bộ Xây dựng đã thống nhất các nội dung cụ thể để đưa vào Luật Nhà ở (sửa đổi). Lãnh đạo Bộ Y tế cho biết cơ quan này sẽ ban hành các hướng dẫn chuyên môn để cụ thể hóa và tổ chức triển khai, bảo đảm việc thực hiện thống nhất và hiệu quả. Điều còn để ngỏ là liệu các khoản hỗ trợ hiện tại – từ 1 đến 5 triệu đồng cho mỗi trường hợp – có đủ sức tác động đến quyết định sinh con của các cặp vợ chồng, khi so với chi phí nuôi dạy một đứa trẻ trong dài hạn.

Phạm Mai (tổng hợp)