Thanh Hóa – Nguyễn Hữu Gia Hòa, học sinh lớp 7B Trường THCS Vĩnh Thành, xã Vĩnh Lộc, đã hai lần mất người thân ruột thịt trước khi tròn 13 tuổi, và hè này em chọn cách tự lo cho năm học mới bằng việc đi làm thêm tại Hà Nội.

Đầu tháng 7, khi phần lớn học sinh nghỉ hè, Hòa có mặt tại một ga ra ô tô ở Hà Nội, làm những việc vừa sức như quét dọn, sắp xếp đồ đạc và rửa xe. Số tiền công ít ỏi được em dành để mua sách vở, quần áo và thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) cho năm học sắp tới.

Bà Bùi Thị Quýnh (61 tuổi, trú xã Vĩnh Lộc), bác ruột của Hòa, cho biết mẹ em qua đời vì ung thư gan giai đoạn cuối khi Hòa mới hơn 2 tuổi, chỉ sau ba tháng phát hiện bệnh. Sau đó, hai bố con Hòa sống trong một căn nhà tạm giữa vùng rừng sâu, với thu nhập bấp bênh từ công việc thời vụ. Khi Hòa lên 3 tuổi, vợ chồng bà Quýnh đón cháu về chăm sóc dù kinh tế gia đình không khá giả.

Biến cố thứ hai xảy đến vào tháng 2 năm nay, khi bố của Hòa gặp tai nạn lao động và qua đời, khiến em trở thành trẻ mồ côi cả cha lẫn mẹ. “Ngày biết tin bố mất, cháu suy sụp lắm. Hòa ít nói hẳn, cứ lặng lẽ ngồi một mình. Tôi chỉ biết động viên cháu cố gắng học, bởi dù khó khăn đến đâu cũng không được bỏ cuộc”, bà Quýnh kể lại.

Gánh nặng nuôi cháu đè lên đôi vai đã yếu của bà Quýnh, khi bà không còn đủ sức làm thêm hay chăn nuôi, trồng trọt ở tuổi 61. Năm ngoái, chồng bà bị hoại tử chân, phải nhập viện phẫu thuật, buộc gia đình phải bán bò, bán trâu và vay mượn thêm. “Vợ chồng tôi không có lương hưu, cũng không có việc làm thêm. Các con lớn đều có cuộc sống riêng. Năm nào đến đầu năm học tôi lo lắm. Tiền sách vở, quần áo rồi tiền mua thẻ Bảo hiểm y tế (BHYT) cho cháu đều là những khoản không nhỏ đối với gia đình”, bà chia sẻ.

Thấu hiểu điều đó, Hòa chủ động xin bác ra Hà Nội làm thêm tại ga ra ô tô của người thân. “Có tiền em sẽ mua sách vở, quần áo đi học và mua thẻ BHYT. Em không muốn bác phải lo nhiều”, Hòa nói.

Tại trường, cô Nguyễn Thị Nga, giáo viên chủ nhiệm lớp 7B, nhận xét Hòa là học sinh ngoan, lễ phép, sống tự lập và hiếm khi than phiền về khó khăn của bản thân. “Nhìn em còn nhỏ mà đã biết lo toan như vậy, chúng tôi rất thương”, cô Nga nói. Cô cho biết thêm, lớp 7B có 47 học sinh thì khoảng một nửa có hoàn cảnh khó khăn tương tự, từ mồ côi một phần đến mồ côi cả cha lẫn mẹ, hoặc gia đình ly hôn, thiếu thốn nhiều mặt; việc vận động phụ huynh mua BHYT hằng năm vì vậy luôn gặp trở ngại, khi nhiều gia đình xin khất nhiều lần vì cuộc sống chật vật.

Thầy Lê Hữu Thuận, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết phần lớn phụ huynh trong trường làm nông nghiệp hoặc lao động tự do, thu nhập không ổn định, khiến trường nhiều năm không đạt chỉ tiêu BHYT dù đã vận động thêm từ bạn bè, nhà hảo tâm. “Không nỡ để các em thiếu ‘phao cứu sinh’ khi chẳng may đau ốm, nhiều thầy cô đã tự mua thẻ BHYT cho học sinh”, thầy Thuận cho biết.

Theo ông Trịnh Trọng Trung, Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội xã Vĩnh Lộc, tỷ lệ học sinh tham gia BHYT trên địa bàn hiện đạt khoảng 96%, nghĩa là vẫn còn một bộ phận học sinh chưa được bảo vệ trước rủi ro sức khỏe vì gia đình không đủ khả năng chi trả. “Chúng tôi rất mong bạn đọc báo Dân trí trên cả nước chung tay hỗ trợ, giúp học sinh Trường THCS Vĩnh Thành nói riêng và học sinh có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn xã Vĩnh Lộc nói chung được có thẻ BHYT để yên tâm đến trường”, ông Trung nói.

Đây cũng là mục tiêu của chương trình “Nâng bước đến trường – Trao tặng thẻ BHYT cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn” do báo Dân trí phát động từ năm học 2022-2023. Sau 4 năm, chương trình đã trao 7.210 thẻ BHYT tới học sinh khó khăn tại nhiều tỉnh, thành, và bước sang năm thứ 5 tiếp tục huy động nguồn lực xã hội trên cơ sở rà soát của nhà trường và chính quyền địa phương. Theo Nghị định số 188/2025/NĐ-CP của Chính phủ, học sinh, sinh viên được ngân sách Nhà nước hỗ trợ tối thiểu 50% mức đóng BHYT, phần còn lại vẫn là khoảng trống cần cộng đồng chung tay lấp đầy.

Thành Luân (tổng hợp)