Ngày 26/8 lũ quét tại khu vực biên giới Nepal -Tây Tạng (Trung Quốc) đã khiến hơn 150 người thiệt mạng, hàng trăm người mất tích và khoảng 400 du khách chưa thể liên lạc.

Thảm họa xảy ra khoảng 8h30-8h40 ngày 26/8 theo giờ địa phương, tức khoảng 10h-10h10 giờ Hà Nội, tại các huyện Rasuwa và Nuwakot của Nepal trước khi ảnh hưởng sang huyện Gyirong thuộc Khu tự trị Tây Tạng, Trung Quốc. “Tính đến bản tin mới nhất, Nepal xác nhận 157 người chết (nâng tổng số lên hơn 160 người); riêng phía Trung Quốc ghi nhận 3 người thiệt mạng và 265 người mất tích tại khu vực Gyirong. Ngoài ra, phía Nepal cũng ghi nhận hàng trăm người mất tích, trong đó có 403 du khách và người đi đường.”

Khoảng 400 du khách chưa thể liên lạc, trong đó có hơn 300 người nước ngoài đến từ Ấn Độ, Mỹ, Australia, Anh, Canada và nhiều quốc gia khác. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã điện đàm với Thủ tướng Nepal Balendra Shah và cam kết hỗ trợ nhân đạo toàn diện, còn Chính phủ Nepal đề nghị Ấn Độ và Trung Quốc phối hợp cứu hộ.

Con sông từng nhiều lần gây thảm họa

Bhote Koshi, con sông liên quan trực tiếp đến thảm họa, bắt nguồn từ Tây Tạng rồi chảy vào sông Trishuli của Nepal. Khu vực này vừa là tuyến trung chuyển thương mại qua cửa khẩu Gyirong, vừa nằm trên đường hành hương tới núi Kailash, địa điểm linh thiêng với người theo Hindu giáo, Phật giáo và đạo Bon.

Thời điểm xảy ra lũ cũng trùng với mùa hành hương và lễ hội Janai Purnima của người Nepal tại hồ Gosaikunda gần đó. Đây là một trong những lý do số người nước ngoài mắc kẹt cao bất thường.

Bhote Koshi không phải lần đầu gây ra hậu quả nghiêm trọng. Trận lũ trên chính con sông này năm ngoái đã khiến 9 người chết và cuốn trôi cây cầu hữu nghị nối Nepal với Trung Quốc, làm giao thương gián đoạn nhiều tháng.

Những dữ kiện đó cho thấy rủi ro tại tuyến biên giới này không xuất hiện đột ngột. Khu vực nằm trong dãy Himalaya đang nóng lên nhanh, nơi hàng nghìn sông băng đang thoái lui và các yếu tố địa chất có thể tạo ra những biến động khó lường.

Sau thảm họa, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình yêu cầu huy động toàn lực tìm kiếm người mất tích, di dời người dân khỏi vùng nguy hiểm và tăng cường cảnh báo sớm để ngăn thảm họa thứ cấp. Phó Thủ tướng Trung Quốc Trương Quốc Thanh đã tới sát khu vực biên giới để trực tiếp chỉ đạo.

Tại Nepal, quân đội và cảnh sát vũ trang được triển khai cùng trực thăng. Tuy nhiên, thời tiết xấu và lớp bùn dày đang làm chậm việc tiếp cận các khu vực bị ảnh hưởng.

Dòng lũ quét tàn phá khu vực thung lũng ở biên giới Nepal – Trung Quốc. (Ảnh minh họa: Tin 360)

Điểm chưa được giải đáp là cơ chế nào đã tạo ra dòng lũ có sức tàn phá lớn như vậy. Ngoại trưởng Nepal Shishir Khanal ban đầu cho rằng một trận động đất gây sạt lở, chặn dòng sông và sau đó làm vỡ đập tự nhiên.

Nhưng phân tích ảnh vệ tinh từ Planet Labs do Reuters kiểm chứng lại cho thấy một phần lớn chóp sông băng đã sụp xuống thung lũng, cuốn theo đá và trầm tích. Ông Vikram Gupta, chuyên gia địa chất công trình, nhận định với Reuters rằng rung chấn được ghi nhận có thể xuất phát từ vụ sụp đổ của khối băng đá, thay vì nhất thiết là một trận động đất kiến tạo độc lập.

Một dữ kiện khác khiến giả thuyết về lũ do mưa thông thường trở nên khó đứng vững là khu vực này không ghi nhận mưa lớn bất thường trong tuần trước đó. Một số nhà khoa học nghiêng về khả năng vỡ hồ băng tan, hay GLOF, song chuyên gia địa mạo học Wolfgang Schwanghart của Đại học Tự do Berlin cho biết ảnh vệ tinh sơ bộ chưa cho thấy một hồ băng lớn ở thượng nguồn.

Nguyên nhân vì thế vẫn cần thêm thời gian để xác định. Theo nhận định của giới khoa học, quá trình này có thể kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng, trong bối cảnh băng tại dãy Himalaya đã tan nhanh gấp đôi kể từ năm 2000 và những thay đổi tại vùng núi này đe dọa trực tiếp gần 2 tỷ người sống ở hạ lưu.

Vũ Quyến (tổng hợp).