Giữa khu vườn thực vật rộng hơn 4ha của Vườn quốc gia Núi Chúa – Phước Bình (xã Bác Ái Tây, Khánh Hòa), 10 cá thể bò tót lai đang được chăm sóc cẩn thận mỗi ngày. Đằng sau công việc tưởng chừng bình thường ấy là nỗ lực gìn giữ một nguồn gene quý hiếm được hình thành từ sự kết hợp rất hiếm gặp giữa bò tót hoang dã và bò nhà.

Những người gắn bó với đàn bò hiểu rằng, nếu quần thể này biến mất, thành quả của nhiều năm nghiên cứu cũng sẽ mất theo.

Nguồn gốc của đàn bò tót lai bắt đầu từ năm 2009 khi một con bò tót đực hoang dã xuất hiện tại khu vực rẫy của người dân ở Phước Bình. Ban ngày sống trong rừng, ban đêm nhập đàn bò nhà, con bò sau đó giao phối với bò cái và sinh ra những cá thể lai đầu tiên.

Đến năm 2014, số lượng bò lai F1 tăng lên hơn 20 con. Trong đó, 10 cá thể được mua lại để phục vụ công tác nghiên cứu và bảo tồn. Sau khi bò tót đực chết vào năm 2015, quần thể hiện còn 9 cá thể F1 cùng một cá thể F2 được sinh ra ngoài tự nhiên.

Nỗ lực giữ đàn bò khỏe mạnh để chờ lời giải từ khoa học

Có thời điểm đàn bò từng rơi vào tình trạng suy kiệt do điều kiện nuôi dưỡng chưa đáp ứng yêu cầu. Không gian chăn nuôi hạn chế, khẩu phần thức ăn chưa phù hợp và việc chăm sóc thú y thiếu đồng bộ khiến nhiều cá thể gầy yếu.

Sau khi được bàn giao cho Vườn quốc gia Núi Chúa – Phước Bình quản lý từ giai đoạn 2021 – 2025, đàn bò được xây dựng chế độ chăm sóc khoa học hơn. Chuồng trại được cải thiện, thức ăn được bổ sung đầy đủ, việc tiêm phòng cũng được thực hiện định kỳ.

Mỗi ngày, bốn cán bộ kỹ thuật thay nhau chuẩn bị cỏ tươi, rơm và theo dõi sức khỏe từng cá thể. Những con đực thường xuyên tranh giành lãnh thổ nên việc xử lý vết thương phải thực hiện bằng dụng cụ chuyên dụng nhằm bảo đảm an toàn.

Thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là khả năng sinh sản. Dù năm con cái F1 đều đã trưởng thành, đến nay chưa cá thể nào sinh sản thành công. Trong khi đó, hai con trong đàn đã xuất hiện dấu hiệu già yếu, khiến thời gian dành cho các nghiên cứu ngày càng gấp rút.

Các nhà khoa học đang tiếp tục đề xuất những chương trình nghiên cứu mới nhằm tìm giải pháp bảo tồn và phát triển nguồn gene quý hiếm này. Song song với giá trị khoa học, khu nuôi dưỡng cũng trở thành nơi để học sinh, sinh viên và du khách tìm hiểu về đa dạng sinh học, góp phần nâng cao ý thức bảo vệ động vật hoang dã.

Thành Luân (tổng hợp)