Tehran thay loạt tướng lĩnh an ninh, đưa các nhân vật cứng rắn lên vị trí then chốt trong lúc vẫn duy trì đàm phán với Oman về tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz.

Trong hai ngày 09-10/8, Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei liên tiếp thay đổi nhân sự cấp cao trong bộ máy an ninh. Động thái diễn ra khi Tehran vẫn đàm phán riêng với Oman về Hormuz, cho thấy Iran đồng thời chuẩn bị cho đối đầu và duy trì một kênh thương lượng.

Nhân vật đáng chú ý nhất trong đợt cải tổ là Mohsen Rezaei, người từng lãnh đạo Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) trong 16 năm. Ngày 09/8, ông được bổ nhiệm làm Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, thay Mohammad Bagher Zolghadr, người chuyển sang làm cố vấn chính trị cho Lãnh tụ Tối cao.

Chỉ vài ngày sau khi nhậm chức, trong cuộc gặp đại sứ Trung Quốc tại Tehran, ông Rezaei tuyên bố Iran sẽ không mở lại Hormuz “chừng nào Mỹ chưa thay đổi hành vi và chấp nhận điều kiện của Iran”. Phát biểu được đưa ra khi cuộc đàm phán Iran – Oman về quản lý tuyến hàng hải qua eo biển đã ở giai đoạn cuối, theo xác nhận của Qatar, một bên trung gian.

Bộ máy mới được đặt vào giữa khoảng trống chỉ huy

Việc thay đổi nhân sự diễn ra sau biến cố lớn với bộ máy lãnh đạo Iran. Cha của Mojtaba Khamenei, ông Ali Khamenei, thiệt mạng trong đợt không kích chung của Mỹ và Israel ngày 28/2, sau đó Mojtaba lên kế nhiệm đầu tháng 3 khi chiến sự với hai đối thủ chưa hạ nhiệt.

Từ tháng 6/2025, nhiều lãnh đạo quân sự cấp cao Iran liên tiếp bị hạ sát, tạo ra khoảng trống đáng kể trong hệ thống chỉ huy. Trong bối cảnh đó, Tehran tiếp tục đưa những nhân vật có lập trường cứng rắn vào các vị trí an ninh quan trọng.

Ngoài Rezaei, tướng Ahmad Vahidi – người phản đối mạnh việc nhượng bộ Mỹ – được bổ nhiệm làm Tư lệnh IRGC. Hossein Taeb, một nhân vật thân tín lâu năm của gia đình Khamenei, cũng được đưa về nắm lực lượng an ninh nội địa Basij.

Cả Vahidi và Taeb đều được xem là những gương mặt cứng rắn, khác với phong cách kín tiếng của người tiền nhiệm Zolghadr. Việc thay người liên tiếp cho thấy Mojtaba Khamenei đang định hình lại bộ máy an ninh theo hướng của mình thay vì duy trì nguyên trạng hệ thống do cha để lại.

Sự thay đổi nhân sự cũng làm rõ một nghịch lý trong cách Tehran xử lý căng thẳng với Washington. Rezaei vừa được đặt vào vị trí an ninh then chốt, vừa trở thành một kênh có khả năng đối thoại với các bên trung gian.

Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei cải tổ bộ máy an ninh, bổ nhiệm các nhân vật cứng rắn để chuẩn bị đối đầu lâu dài với Mỹ.
Mohsen Rezaei tham dự một buổi lễ tại Tehran, Iran. (Ảnh minh họa: Tin 360)

Trong tuần đầu nhậm chức, ông cảnh báo có thể “kéo dài chiến tranh” ra ngoài Vịnh Ba Tư nếu xung đột với Mỹ tiếp diễn. Ông đồng thời tuyên bố tên lửa Iran “không có giới hạn” trong khi hệ thống đánh chặn của đối phương đã cạn kiệt.

Nhưng song song với những tuyên bố cứng rắn đó, Tehran vẫn để Oman tiến hành đàm phán riêng về một thỏa thuận liên quan tuyến hàng hải qua Hormuz. Cách tiếp cận này tách vấn đề quản lý tuyến hàng hải khỏi việc phong tỏa toàn bộ eo biển.

Saeid Golgar, chuyên gia về các cơ quan an ninh Iran tại Đại học Tennessee ở Chattanooga, cho rằng việc bổ nhiệm Rezaei có thể nhằm “kiềm chế hoặc gạt sang lề” những nhân vật chủ hòa trong nội bộ Iran, những người ủng hộ thỏa hiệp với Washington.

Hamidreza Azizi, chuyên gia tại Viện Clingendael (Hà Lan), đánh giá động thái này cho thấy sự chuyển sang trạng thái “răn đe chủ động”. Theo ông, bộ máy lãnh đạo mới ngày càng dựa vào những tướng lĩnh giàu kinh nghiệm chiến trường để củng cố chế độ sau chiến tranh.

Azizi cho rằng đây chưa phải sự đoạn tuyệt hoàn toàn với đường lối của cố Lãnh tụ Ali Khamenei, nhưng “cho thấy lập trường cứng rắn và đối đầu rõ rệt hơn”.

Vũ Phượng (tổng hợp)