Dự án nghiên cứu cấp Viện Hàn lâm đã chứng minh thành công tác dụng hỗ trợ phổi của loài cây đặc trưng vùng cao Pù Luông. Đây là tiền đề quan trọng để phát triển chuỗi giá trị dược liệu cho hơn 60 ha Quýt hôi.

Hệ thống hóa giá trị y học dân gian của cây Quýt hôi bằng khoa học hiện đại

Hình thái thực vật cây Quýt hôi (Citrus × aurantium L.). (Ảnh: Chụp màn hình báo Dân trí)

Cây Quýt hôi từ lâu đã là nguồn dược liệu gắn liền với đời sống của đồng bào Thái và Mường tại các xã như Ban Công, Thành Lâm, Cổ Lũng Bá Thước. Tuy nhiên, loài cây này trước đây hầu như chưa được nghiên cứu đầy đủ về tên khoa học cũng như các thành phần hóa học cụ thể. GS.TS Nguyễn Mạnh Cường cùng nhóm cộng sự Viện Hóa học đã tiến hành giải mã gen và định danh chính xác loài này là Citrus × aurantium L.. Với diện tích mọc tự nhiên và canh tác ước tính từ 60 đến 80 ha, Quýt hôi được xác định là nguồn tài nguyên bản địa vô cùng quý giá cần được bảo tồn và phát triển một cách bài bản.

Nghiên cứu chuyên sâu cho thấy trong lá Quýt hôi chứa hàm lượng cao các hợp chất thymol có hoạt tính sinh học mạnh mẽ. Qua các thử nghiệm tại phòng thí nghiệm, cao chiết từ loại cây này thể hiện khả năng ức chế hiệu quả các tác nhân gây viêm như nitric oxide và các cytokine TNF-α, IL-6. GS Cường cho biết phát hiện này có ý nghĩa quan trọng trong việc minh chứng cho kinh nghiệm sử dụng lá và vỏ quả Quýt hôi để trị ho hen, phong thấp của người dân địa phương. Việc làm rõ cơ sở khoa học không chỉ nâng cao giá trị của cây Quýt hôi mà còn mở ra hướng đi mới cho ngành dược liệu tại vùng núi Pù Luông.

Những phát hiện mới về khả năng ngăn chặn bão cytokine từ dược liệu quý

Không dừng lại ở Quýt hôi, GS.TS Nguyễn Mạnh Cường còn mở rộng nghiên cứu sang rễ cây Nhó đông và Xáo tam phân để tìm kiếm các hoạt chất điều hòa phản ứng viêm. Nhóm đã phối hợp cùng Viện Sinh học thực hiện mô phỏng tình trạng đồng nhiễm vi khuẩn và virus thường gặp ở các bệnh nhân viêm phổi nặng. Kết quả ghi nhận các hợp chất như morindone và ostruthin có khả năng làm giảm mạnh các chất trung gian gây viêm trong cơ thể. Đặc biệt, các nhà khoa học nhấn mạnh tiềm năng của những hoạt chất này trong việc kiểm soát hiện tượng bão cytokine, giúp giảm thiểu tổn thương phổi cấp tính.

Kết quả nghiên cứu được kỳ vọng sẽ hỗ trợ đắc lực cho việc phát triển các dòng sản phẩm bảo vệ sức khỏe phổi an toàn từ thiên nhiên. Trong bối cảnh trung bình cứ 4 người trên thế giới lại có 1 người mắc bệnh hô hấp, việc tìm ra các hoạt chất từ cây Quýt hôi và Nhó đông là đóng góp thiết thực cho y học. GS Cường mong muốn hướng nghiên cứu này sẽ giúp chuẩn hóa các bài thuốc dân gian, điển hình như bài thuốc của mế Tiến ở Tân Lạc. Đồng thời, dự án cũng hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế bền vững cho vùng dược liệu Thanh Hóa thông qua các sản phẩm có cơ sở khoa học vững chắc.

Theo: Báo Dân trí