Washington — Tổng thống Donald Trump ký hai sắc lệnh nhằm siết quyền công dân theo nơi sinh và ngăn hoạt động “du lịch sinh con”, trong khi quy định này từng bị Tòa án Tối cao cản lại.

Tại Phòng Bầu dục ngày 06/8, ông Trump ký hai văn bản liên quan quyền công dân theo nơi sinh và hoạt động tổ chức người nước ngoài sang Mỹ sinh con. Động thái được đưa ra chỉ hơn một tháng sau khi Tòa án Tối cao Mỹ giữ nguyên nguyên tắc hiến định về quyền công dân theo nơi sinh trong phán quyết ngày 30/6.

Theo sắc lệnh mới, một văn bản mở rộng nhóm người bị coi là không đủ điều kiện nhận quốc tịch Mỹ theo nơi sinh, trong khi văn bản còn lại nhắm vào các đường dây đưa người nước ngoài sang Mỹ sinh con. Ông Trump cho rằng “hàng trăm nghìn người” đang lợi dụng quy định này, biến quyền công dân theo nơi sinh thành “trò cười” và một “mô hình kinh doanh”.

Khoảng cách giữa tuyên bố và những con số

Quyền công dân theo nơi sinh được quy định trong Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ. Quy định này chỉ có một số ngoại lệ hiếm hoi, gồm con của nguyên thủ, nhà ngoại giao nước ngoài và lực lượng quân sự chiếm đóng.

Ngay từ đầu nhiệm kỳ hai, ông Trump đã coi việc thu hẹp quyền này là ưu tiên trong chính sách nhập cư. Tuy nhiên, nỗ lực của ông liên tục gặp rào cản pháp lý, trong đó phán quyết ngày 30/6 của Tòa án Tối cao là trở ngại gần nhất.

Sắc lệnh mới vì thế chuyển hướng sang mở rộng nhóm người “không đủ điều kiện”, thay vì trực tiếp thay đổi nguyên tắc hiến định. Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào định nghĩa đối tượng chịu ngoại lệ, trong khi nền tảng của quyền công dân theo nơi sinh vẫn tồn tại.

Điểm đáng chú ý hơn nằm ở quy mô vấn đề được Nhà Trắng đưa ra. Ông Trump nói “hàng trăm nghìn người” tham gia “du lịch sinh con”, nhưng Viện Chính sách Di cư ước tính cao nhất khoảng 22.000-26.000 trẻ mỗi năm, còn dữ liệu chính phủ năm 2024 ghi nhận 9.600 ca sinh từ các bà mẹ có địa chỉ thường trú ở nước ngoài.

Con số 9.600 trường hợp này chưa tới 1% tổng số trẻ chào đời tại Mỹ mỗi năm. Khoảng cách giữa tuyên bố “hàng trăm nghìn người” và các số liệu được dẫn ra vì vậy trở thành một điểm cần được kiểm chứng khi đánh giá quy mô chính sách.

Ông Stephen Miller, Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng và kiến trúc sư chính sách chống nhập cư của ông Trump, cho biết sắc lệnh sẽ mở rộng diện ngoại lệ sang con của thành viên “tổ chức khủng bố nước ngoài” và các nhóm vận động hành lang cho chính phủ nước ngoài. Tuy nhiên, ông chưa nêu cụ thể những đối tượng nào thuộc các nhóm này.

Một vấn đề khác cũng đặt ra câu hỏi về phạm vi tác động của sắc lệnh. Việc nhập cảnh với danh nghĩa du lịch nhưng thực chất nhằm sinh con để giành quốc tịch Mỹ vốn đã bị coi là gian lận thị thực và bất hợp pháp theo luật hiện hành.

Vì vậy, câu hỏi không chỉ nằm ở việc sắc lệnh mới mở rộng nhóm đối tượng nào, mà còn là nó bổ sung biện pháp thực chất nào so với những quy định đã có. Sau phán quyết bất lợi của Tòa án Tối cao, khả năng sắc lệnh đứng vững trước các thách thức pháp lý sẽ là vấn đề tiếp theo được chú ý.

Phạm Mai (tổng hợp)