Syria đang tận dụng vị trí địa lý để phát triển các tuyến vận tải dầu khí từ Iraq ra Địa Trung Hải, trong nỗ lực khôi phục vai trò trung chuyển của nước này và giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

Giữa vùng Al-Qaryatayn của Syria, những đoàn xe bồn liên tục di chuyển qua sa mạc về phía tây, đưa dầu từ Iraq tới cảng Baniyas bên bờ Địa Trung Hải. Tuyến vận chuyển được hình thành từ tháng 4, khi Iraq tìm phương án xuất khẩu dầu khác trong bối cảnh eo biển Hormuz bị phong tỏa.

Hoạt động này phù hợp với định hướng của chính quyền Tổng thống Ahmed al-Sharaa, trong đó Syria muốn tận dụng vị trí địa lý để khôi phục vai trò “cửa ngõ Trung Đông”. Nỗ lực này cũng nhận được sự ủng hộ từ Mỹ khi các nước trong khu vực tìm cách giảm phụ thuộc vào tuyến hàng hải qua Hormuz.

Ngày 3/9, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Syria muốn trở thành tuyến đường thay thế eo biển Hormuz và đánh giá đây là một hướng đi tích cực.

Hồi tháng 7, chính quyền Mỹ thông báo hỗ trợ dự án đường ống do tập đoàn dầu khí Chevron dẫn đầu, nối Basrah của Iraq với Baniyas theo hành lang tương tự tuyến xe tải hiện nay. Đường ống dự kiến dài khoảng 1.600km, trị giá 5,7 tỷ USD và có công suất vận chuyển khoảng 2 triệu thùng dầu mỗi ngày.

Các cung đường bộ đưa dầu từ Iraq sang cảng Baniyas, Syria. (Ảnh minh họa: Tin 360)

Dự án cần khoảng hai năm rưỡi để hoàn thiện. Tuyến đường mới không thể thay thế hoàn toàn hoạt động vận chuyển dầu bằng đường biển qua Hormuz nhưng sẽ tạo thêm lựa chọn cho Iraq đưa dầu ra thị trường.

Phó giám đốc Tập đoàn Dầu mỏ Quốc doanh Syria Ahmad Qubbaji cho biết hợp đồng dự kiến được ký trong tháng 9 và phía Syria sẽ phụ trách vận hành hệ thống. Các bên cũng đang thảo luận phương án bảo đảm an ninh cho công trình.

Syria không chỉ hướng tới dầu mỏ. Chính quyền nước này đã trao đổi với Qatar về khả năng kéo dài đường ống tới Qatar. Doha cũng quan tâm đến một đường ống khác xuyên Syria để vận chuyển khí tự nhiên hóa lỏng tới cảng Baniyas.

Các tuyến giao thông mới còn được kỳ vọng mở rộng vai trò trung chuyển của Syria. Nước này đã ký thỏa thuận với Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia nhằm khôi phục một tuyến đường sắt có từ thời Ottoman, tạo kết nối giữa châu Âu và khu vực Biển Đỏ qua lãnh thổ Syria.

Syria và Iraq cũng ký các thỏa thuận tạo điều kiện cho xe tải vận chuyển hàng hóa từ vùng Vịnh tới châu Âu. Với vị trí nằm giữa nhiều khu vực kinh tế quan trọng, Damascus muốn biến mạng lưới đường ống, đường bộ và đường sắt thành một hệ thống trung chuyển mới.

Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa và Vua Qatar Tamim bin Hamad Al Thani tại Cung điện Lusail. (Ảnh minh họa: Tin 360).

Tuy nhiên, tham vọng này đang gặp trở ngại lớn từ chính những hậu quả của chiến tranh. Nội chiến kéo dài 14 năm khiến nhiều mỏ dầu, đường sá, nhà máy và hệ thống vận chuyển của Syria xuống cấp hoặc bị phá hủy.

An ninh cũng là vấn đề chưa được giải quyết. Một trạm bơm thuộc tuyến đường ống Iraq – Syria từ những năm 1950 gần biên giới Iraq từng bị lực lượng Nhà nước Hồi giáo (IS) chiếm giữ và sau đó bị Mỹ không kích phá hủy, đến nay vẫn còn là đống đổ nát.

Quân đội Syria đang rà phá bom mìn tại khu vực sa mạc gần tỉnh Anbar của Iraq. Tàn dư của IS vẫn ẩn náu trong sa mạc và thỉnh thoảng tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng chính phủ.

Chuyên gia năng lượng Gabriel Mitchell cho rằng bảo đảm an ninh sẽ là thách thức hàng đầu đối với bất kỳ đường ống nào đi qua Syria. Một công trình trị giá hàng tỷ USD với thời gian khai thác khoảng 30 năm sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị các nhóm vũ trang tấn công.

Bên cạnh đó là câu hỏi về bảo hiểm, trách nhiệm bảo vệ công trình và hiệu quả đầu tư nếu xung đột tại Hormuz kết thúc. Khi tuyến hàng hải trở lại bình thường, các công ty dầu khí có thể phải cân nhắc liệu một đường ống mới qua Syria có còn đủ hấp dẫn để tiếp tục đầu tư.

Thực tế trên các tuyến đường hiện nay cũng cho thấy khoảng cách giữa tham vọng và năng lực hạ tầng. Các tài xế Iraq cho biết nhiều đoạn đường ở Syria có chất lượng kém, trong khi lượng xe tải tăng nhanh đã kéo theo nguy cơ tai nạn.

Dù vậy, tại Al-Qaryatayn, những đoàn xe dầu vẫn tiếp tục qua lại. Nhân viên an ninh Abu Ahmad, người từng tham gia lực lượng đối lập cách đây 10 năm, giờ phụ trách điều phối phương tiện tại một trong những nút giao quan trọng của khu vực.

Từ một nơi từng là chiến trường nguy hiểm, Al-Qaryatayn đang trở lại với vai trò một điểm trung chuyển. Với Syria, đây là cơ hội để biến lợi thế địa lý thành nguồn lực kinh tế. Nhưng để trở thành “cửa ngõ Trung Đông”, nước này trước hết phải giải quyết những vấn đề do nhiều năm chiến tranh để lại.

  Tâm Thanh (tổng hợp)