Năm 2013 tại Mỹ, Yitang Zhang, 55 tuổi, từ vô danh đến gây chấn động khi giải bài toán số nguyên tố.

Tài năng sớm nở nhưng bị gián đoạn bởi biến động và hoàn cảnh

Hành trình của Yitang Zhang bắt đầu từ một nền tảng tưởng chừng rất thuận lợi. Sinh năm 1955 tại Thượng Hải trong một gia đình trí thức, ông sớm được tiếp cận với môi trường giáo dục bài bản. Ngay từ khi còn nhỏ, ông đã thể hiện năng lực Toán học vượt trội, có thể tự chứng minh các định lý cơ bản khi chưa đến tuổi thiếu niên. Điều này cho thấy ông không chỉ thông minh mà còn có khả năng tư duy logic hiếm thấy.

Khi lớn lên, Zhang tiếp tục bộc lộ tài năng qua việc tiếp cận các khái niệm phức tạp như định lý Fermat hay giả thuyết Goldbach. Đây là những nội dung mang tính học thuật cao, thường chỉ dành cho sinh viên hoặc nhà nghiên cứu chuyên sâu. Tuy nhiên, những biến động lịch sử trong giai đoạn trưởng thành đã khiến quá trình học tập của ông bị gián đoạn đáng kể.

Dù gặp nhiều khó khăn, ông vẫn thi đỗ Đại học Bắc Kinh và nhanh chóng trở thành một trong những sinh viên xuất sắc nhất. Đây là bước đệm quan trọng giúp ông tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu. Sau đó, ông sang Mỹ học tiến sĩ tại Đại học Purdue và hoàn thành chương trình vào năm 1991.

Sinh năm 1955 tại Thượng Hải (Trung Quốc), Zhang lớn lên trong một gia đình trí thức. (Ảnh: Chụp màn hình báo CafeF).

Tuy nhiên, thay vì mở ra một tương lai thuận lợi, tấm bằng tiến sĩ lại không mang đến cơ hội như kỳ vọng. Việc thiếu thư giới thiệu từ giáo sư hướng dẫn, cùng với tính cách trầm lặng, khiến ông gặp nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm vị trí trong giới học thuật. Thời điểm đó, sự cạnh tranh trong môi trường nghiên cứu ngày càng khốc liệt, khiến những người không có mạng lưới quan hệ dễ bị bỏ lại phía sau.

Từ một tài năng được kỳ vọng, Zhang dần trở thành một cái tên vô danh. Ông không có vị trí nghiên cứu ổn định, không có môi trường phát triển và gần như bị gạt ra khỏi cộng đồng học thuật. Đây là cú sốc lớn, nhưng cũng là điểm khởi đầu cho một hành trình đầy thử thách phía sau.

Những năm tháng vô danh và hành trình bền bỉ không ai nhìn thấy

Sau khi không thể tiếp tục làm việc trong lĩnh vực chuyên môn, Zhang buộc phải đối mặt với thực tế khắc nghiệt của cuộc sống. Ông làm nhiều công việc khác nhau để tồn tại, từ giao hàng đến làm việc trong các cửa hàng thức ăn nhanh. Những công việc này tuy giúp ông có thu nhập nhưng lại hoàn toàn không liên quan đến lĩnh vực ông đam mê.

Có những thời điểm, cuộc sống trở nên vô cùng khó khăn. Ông không đủ tiền thuê nhà và phải sống nhờ bạn bè hoặc ngủ trong xe. Điều này không chỉ gây áp lực về tài chính mà còn ảnh hưởng lớn đến tinh thần. Tuy nhiên, điều khiến Zhang khác biệt chính là việc ông không từ bỏ Toán học.

Trong những khoảng thời gian rảnh hiếm hoi, ông vẫn tiếp tục suy nghĩ về các bài toán, ghi chép lại ý tưởng và tìm cách phát triển chúng. Không có phòng nghiên cứu, không có đồng nghiệp trao đổi, ông vẫn kiên trì làm việc một cách âm thầm. Đối với ông, Toán học không chỉ là nghề nghiệp mà còn là niềm đam mê không thể thay thế.

Quãng thời gian làm các công việc tay chân kéo dài khoảng 7 năm. Đây là thử thách lớn đối với bất kỳ ai, đặc biệt là một người có học vấn cao. Nhưng với Zhang, đó lại là giai đoạn tích lũy quan trọng. Ông không ngừng rèn luyện tư duy, giữ vững sự tập trung và tiếp tục phát triển các ý tưởng của mình.

Năm 1999, ông có cơ hội quay lại môi trường học thuật khi được nhận vào giảng dạy tại Đại học New Hampshire. Dù chỉ là vị trí tạm thời, nhưng đây là bước tiến quan trọng giúp ông tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu. Tuy nhiên, điều kiện làm việc vẫn rất hạn chế: không có tài trợ nghiên cứu, không có nhóm làm việc và phải tự mình xoay xở.

Trong suốt nhiều năm sau đó, Zhang vẫn tiếp tục nghiên cứu trong im lặng. Ông tận dụng mọi khoảng thời gian, kể cả khi di chuyển bằng xe buýt, để suy nghĩ về các vấn đề Toán học. Chính sự kiên trì này đã giúp ông duy trì năng lực nghiên cứu ở mức cao, dù không có điều kiện lý tưởng. Những năm tháng vô danh không mang lại danh tiếng, nhưng lại giúp ông tích lũy đủ nội lực để tạo nên bước ngoặt sau này.

Thành công đến muộn nhưng đủ để thay đổi vị thế và lịch sử

Sau nhiều năm bền bỉ, bước ngoặt lớn cuối cùng cũng đến với Zhang vào năm 2012. Trong một lần đi dạo, ông bất ngờ tìm ra hướng tiếp cận mới cho bài toán về khoảng cách giữa các số nguyên tố – một trong những vấn đề tồn tại hàng thế kỷ trong Toán học.

Ông dành khoảng 8 tháng để hoàn thiện công trình và thêm 2 tháng để kiểm tra lại toàn bộ nội dung. Do không có đồng nghiệp đủ chuyên môn để trao đổi, ông buộc phải tự mình rà soát từng chi tiết trước khi gửi bản thảo đến tạp chí Annals of Mathematics.

Kết quả vượt ngoài mong đợi khi công trình của ông được chấp nhận chỉ trong vòng ba tuần – một tốc độ hiếm thấy. Nghiên cứu này chứng minh rằng tồn tại vô hạn cặp số nguyên tố có khoảng cách nhỏ hơn 70 triệu, mở ra hướng đi mới cho lĩnh vực lý thuyết số và tạo nền tảng cho nhiều nghiên cứu tiếp theo.

Đến tháng 6/2025, ở tuổi ngoài 70, Zhang trở về Trung Quốc, đảm nhận vị trí Giáo sư tại Sun Yat-sen University (Quảng Châu). (Ảnh: Chụp màn hình báo CafeF).

Ngay sau đó, Zhang trở thành tâm điểm của cộng đồng khoa học quốc tế. Ông nhận được nhiều lời mời thuyết trình, hợp tác nghiên cứu và tham gia các hội nghị lớn. Những giải thưởng danh giá như Ostrowski Prize và Rolf Schock Prize cũng được trao cho ông như sự ghi nhận xứng đáng.

Sau thành công, ông làm việc tại Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton và giảng dạy tại Đại học California, Santa Barbara trong nhiều năm. Đến giai đoạn sau, ông tiếp tục trở về Trung Quốc để giảng dạy và nghiên cứu, đóng góp cho sự phát triển khoa học của quê hương.

Dù đạt được thành công lớn, Zhang vẫn giữ lối sống giản dị. Ông dành thời gian đi bộ mỗi ngày để suy nghĩ và tiếp tục nghiên cứu trong không gian yên tĩnh. Với ông, Toán học không chỉ là sự nghiệp mà còn là hành trình suốt đời.

Câu chuyện của Zhang là minh chứng rõ ràng rằng thành công không phụ thuộc vào thời điểm. Dù đến muộn, nhưng nếu đủ kiên trì, con người vẫn có thể tạo ra những dấu ấn lớn. Hành trình của ông không chỉ truyền cảm hứng mà còn thay đổi cách nhìn về giá trị của sự bền bỉ trong khoa học và cuộc sống.

Theo: CafeF