Không có suất vào THPT công lập không đồng nghĩa cánh cửa học tập khép lại. Học sinh sau THCS còn nhiều hướng đi như trường tư thục, giáo dục thường xuyên, học nghề hoặc kết hợp học văn hóa với đào tạo nghề.

Năm học 2026-2027, Thái Nguyên có hơn 22.500 thí sinh đăng ký dự thi vào lớp 10. Toàn tỉnh dự kiến tuyển 19.430 học sinh, trong đó 17.985 chỉ tiêu tại các trường THPT công lập và 1.445 chỉ tiêu tại các trường ngoài công lập, cùng 3.135 chỉ tiêu học viên cho các trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên.

Những con số này cho thấy sau khi hoàn thành chương trình THCS, học sinh có nhiều lựa chọn tiếp tục học tập. Các em có thể vào THPT công lập, trường tư thục, học chương trình GDTX, học nghề hoặc kết hợp học văn hóa với đào tạo nghề.

Tuy nhiên, lựa chọn trên thực tế không phải lúc nào cũng dễ dàng. Tại nhiều khu vực đô thị, THPT công lập vẫn được phụ huynh và học sinh xem là hướng ưu tiên, khiến kỳ thi lớp 10 trở thành cuộc cạnh tranh đáng kể. Khi không đạt kết quả như mong muốn, nhiều học sinh buộc phải nhanh chóng tìm một phương án khác.

Một số học sinh lựa chọn trường tư thục vì phù hợp với điều kiện gia đình và môi trường học tập. Có em tìm đến GDTX vì phù hợp với phương pháp học, trong khi những em khác chọn giáo dục nghề nghiệp do đã xác định được sở thích và lĩnh vực muốn theo đuổi.

Vấn đề nằm ở chỗ một con đường học tập chỉ thực sự phù hợp khi học sinh chủ động lựa chọn. Nếu trường tư, GDTX hay học nghề chỉ được xem là phương án sau khi không đỗ THPT công lập, tâm lý thất bại có thể ảnh hưởng đến quá trình học tập tiếp theo.

Một buổi học của cô và trò Trung tâm Giáo dục thường xuyên Thái Nguyên.
 (Ảnh minh họa: Tin 360)

Ở tuổi 15, nhiều học sinh chưa thể xác định chính xác nghề nghiệp tương lai. Tuy nhiên, các em vẫn cần được biết rõ từng lựa chọn sau THCS yêu cầu năng lực gì, học trong bao lâu, cơ hội việc làm ra sao và có thể tiếp tục học lên đến đâu.

TS Lê Thị Phương Hoa, Trưởng Bộ môn Tâm lý học, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên, cho rằng tuyển sinh lớp 10 đang tạo áp lực đáng kể cho học sinh và phụ huynh. Áp lực không chỉ đến từ gia đình mà còn từ môi trường cạnh tranh và mong muốn được học tại ngôi trường mình lựa chọn.

Theo bà Lê Hằng, Giám đốc Trung tâm Giáo dục thường xuyên Thái Nguyên, nhiều phụ huynh và học sinh vẫn chưa chủ động tìm hiểu các loại hình giáo dục. Việc lựa chọn thường chỉ được đặt ra sau khi có kết quả thi THPT công lập.

Bà cho rằng học GDTX vẫn bảo đảm chương trình và chế độ chính sách, đồng thời học sinh sau khi hoàn thành chương trình vẫn có thể tiếp tục vào đại học hoặc các trường nghề. Trong quá trình học, các em cũng có thể kết hợp học trung cấp nghề nếu có nhu cầu.

Để giảm áp lực cho kỳ thi lớp 10, việc định hướng không nên chờ đến sau khi có kết quả. Học sinh cần được tìm hiểu sớm về các con đường sau THCS, từ đó xác định lựa chọn dựa trên năng lực, sở thích và điều kiện của bản thân.

Phân luồng vì vậy không nên chỉ được đo bằng số lượng học sinh đi vào từng hướng. Quan trọng hơn là các em có hiểu con đường mình chọn, có tự nguyện theo đuổi và có nhìn thấy cơ hội phát triển trong tương lai hay không.

Tâm Thanh (tổng hợp)