TEHRAN – Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi bị một nhóm người quá khích đe dọa ngay tại lễ tang cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, trong lúc phe cứng rắn cáo buộc ban lãnh đạo đương nhiệm đang âm thầm tiến hành một cuộc “đảo chính mềm” nhằm vào Cộng hòa Hồi giáo.

Sự việc diễn ra trong tuần lễ tang kéo dài đến ngày 03/7 tại Tehran. Khi ông Pezeshkian đi ngang qua linh cữu, một số người mặc đồ đen hướng về phía ông và hô vang khẩu hiệu “Cái chết dành cho kẻ thỏa hiệp”. Không xa đó, ông Araghchi – người trực tiếp đàm phán lệnh ngừng bắn với chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump – buộc phải rời tang lễ sau khi bị đám đông ném đá và gọi là “kẻ phản bội bán rẻ đất nước”.

Thái độ thù địch này phản ánh một giả thuyết đang lan rộng trong các phe cấp tiến nhất ở Iran suốt nhiều tháng qua: rằng những người đàm phán và ký thỏa thuận với Washington đang thực hiện một cuộc đảo chính êm thấm chống lại nền Cộng hòa Hồi giáo và các lý tưởng cách mạng. Phe cứng rắn cho rằng thay vì trả thù cho cái chết của cố Đại giáo chủ, giới chức Iran đã đầu hàng bằng cách ký kết thỏa thuận đi ngược chỉ thị của lãnh tụ tối cao đương nhiệm Mojtaba Khamenei.

Vấn đề nằm ở chỗ, ông Mojtaba Khamenei đến nay vẫn vắng bóng trước công chúng. Ông không trực tiếp phát biểu với người dân, cũng không thể hiện rõ quyền lực của mình, dù các quan chức vẫn đàm phán và điều hành đất nước nhân danh ông. Chính khoảng trống này khiến phe cứng rắn cáo buộc ban lãnh đạo hiện tại đang lợi dụng thời cơ để củng cố quyền lực, thông qua các bước như đình chỉ hoạt động của Quốc hội, phớt lờ chỉ thị của lãnh tụ tối cao trong đàm phán, và giải tán các cuộc tuần hành buổi tối – vốn là nguồn sức mạnh truyền thống của lực lượng theo đường lối chính thống.

Nghị sĩ cực đoan Mahmoud Nabavian là một trong những người đầu tiên công khai gióng lên hồi chuông cảnh báo. Trên mạng xã hội X vài ngày trước lễ tang, ông viết: “Cảnh báo người dân Iran: Một cuộc đảo chính đang đến gần sao?”. Ít ngày sau, ông tiếp tục: “Trong thời khắc tiễn biệt vị Imam tử vì đạo (Khamenei), chúng ta giương cao ngọn cờ báo thù cho máu của ông và kiên quyết chống lại cuộc đảo chính”.

Trong lúc lãnh tụ tối cao mới vắng mặt, ba gương mặt nổi lên hàng đầu trong ban lãnh đạo Iran thời hậu chiến là Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Mohammad Bagher Ghalibaf, Tổng thống Pezeshkian và Ngoại trưởng Araghchi. Chuyên gia về Iran Arash Azizi, tác giả cuốn What Iranians Want, giải thích với CNN rằng vì không thể tiếp cận lãnh tụ tối cao mới, phe cứng rắn bất mãn đã chuyển hướng công kích sang những người đang thực sự điều hành đất nước. Ông nói: “Việc ông Mojtaba tiếp tục vắng mặt đồng nghĩa với việc họ không thể tiếp cận ông, trong khi ông Ghalibaf và các đồng minh trên thực tế đang điều hành đất nước… Vì vậy, phe siêu cứng rắn cáo buộc 2 ông Ghalibaf và Pezeshkian âm mưu ‘đảo chính’ chống lại Mojtaba”.

Áp lực lên Tổng thống Pezeshkian không dừng ở những lời cáo buộc trừu tượng. Ca sĩ tôn giáo Mohammad Ali Bakhshi, người có quan hệ với lực lượng an ninh và trung thành với chế độ, công khai đe dọa ông tại một buổi lễ: “Thưa Tổng thống, nếu các điều kiện của lãnh tụ không được đáp ứng, chính chúng tôi sẽ là lưỡi dao kề vào cổ ông. Chúng tôi sẽ biến cuộc sống của ông thành địa ngục”. Lời đe dọa công khai nhằm vào nguyên thủ quốc gia vấp phải nhiều chỉ trích, nhưng ông Bakhshi không phải đối mặt với bất kỳ hậu quả pháp lý nào.

Ông Ghalibaf – cựu chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và trưởng đoàn đàm phán với Mỹ – cũng bị phe cứng rắn nhắm tới. Nghị sĩ Kamran Ghazanfari tuyên bố trong một video đăng đầu tháng 7: “Họ đang tìm cách nâng cao vai trò của Hội đồng An ninh quốc gia tối cao, đồng thời làm suy giảm vai trò của lãnh tụ tối cao và Quốc hội. Đó chính là cuộc đảo chính chính trị mà họ đã thiết kế và đang từng bước triển khai”. Hội đồng An ninh quốc gia tối cao hiện là cơ quan quyết định những vấn đề nhạy cảm nhất của Iran trong thời chiến.

Kết quả của cuộc đấu đá nội bộ này thể hiện rõ vào ngày 14/7, khi ông Nabavian bị miễn nhiệm khỏi Ủy ban An ninh quốc gia của Quốc hội, cùng một nghị sĩ khác cũng phản đối thỏa thuận với Mỹ. Trước đó, ông từng tham gia đoàn đàm phán của Iran rồi quay sang chống lại tiến trình này, thậm chí tìm cách phá hoại thỏa thuận bằng cách tiết lộ văn bản cho truyền thông trước khi nó được ký kết tháng trước. Ông cáo buộc đoàn đàm phán đã vượt qua “lằn ranh đỏ” mà lãnh tụ tối cao đặt ra.

Ông Nabavian đại diện cho lập trường của Jebhe-ye Paydari (Mặt trận Kiên định) – nhóm cứng rắn mà nhiều nhà quan sát gọi là những “siêu cách mạng”, tự coi mình là lực lượng bảo vệ các giá trị của cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Theo các chuyên gia bên ngoài, ban lãnh đạo hiện nay của Iran đang tìm cách gạt nhóm này ra rìa. Nhà nghiên cứu Hamidreza Azizi tại Viện Các vấn đề quốc tế và An ninh Đức nhận định với CNN: “Chúng ta đang chứng kiến ông Ghalibaf sử dụng ảnh hưởng của mình để loại bỏ các phần tử cứng rắn này. Họ đang trở thành gánh nặng đối với hệ thống và ngày càng công khai đấu đá nội bộ, trong bối cảnh tình hình Iran trở nên bất ổn”.

Thành Luân (tổng hợp)