Người Việt đang già hóa nhanh, trong khi 12-14 năm cuối đời của nhiều người có thể gắn với bệnh tật, suy giảm chức năng và cần người chăm sóc.

Tại hội thảo khoa học thường niên ngày 26/9 ở TP HCM, PGS.TS.BS Lê Đình Thanh, Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất, chỉ ra khoảng cách giữa tuổi thọ và tuổi thọ khỏe mạnh của người Việt. Bệnh viện này hiện tiếp nhận hơn 6.000 lượt khám mỗi ngày, trong đó trên 70% là người cao tuổi, cho thấy áp lực điều trị đang hiện diện ngay trong hoạt động khám chữa bệnh.

Theo PGS Thanh, trong khi người cao tuổi tại các nước phát triển duy trì khả năng vận động lâu hơn, người Việt có thể phải trải qua 12-14 năm cuối đời với bệnh tật và lệ thuộc người chăm sóc. Từ thực tế đó, ông cho rằng ngành y cần chuyển sang phòng ngừa chủ động để hướng tới “lão hóa thành công”.

Việt Nam già hóa nhanh đặt ra bài toán sống khỏe tuổi già, từ phòng bệnh, chăm sóc chủ động đến ứng dụng liệu pháp tế bào an toàn.
PGS.TS.BS Lê Đình Thanh trình bày về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. (Ảnh minh họa: Tin360)

Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh trên thế giới, tạo áp lực cho hệ thống y tế và an sinh xã hội. Cùng lúc, khoa học đang xem xét lại quan niệm lão hóa chỉ là quá trình tất yếu khi một số cơ chế sinh học được xác định có thể tác động.

“Tế bào già” là một hướng nghiên cứu đáng chú ý. Những tế bào này đã mất khả năng phân chia nhưng vẫn tồn tại, đồng thời tiết ra các chất gây viêm ảnh hưởng tới mô và cơ quan xung quanh.

“Khi tế bào già tích lũy ngày càng nhiều, nó không chỉ chiếm chỗ mà còn sản xuất các chất gây viêm, góp phần thúc đẩy quá trình lão hóa”, PGS Thanh giải thích.

Công nghệ mới không thay thế yêu cầu kiểm soát y khoa

Các nhà khoa học đang thử nghiệm loại bỏ hoặc kiểm soát tế bào già bằng nhiều hướng, trong đó có tế bào miễn dịch và tế bào gốc trung mô. Một nghiên cứu được trình bày tại hội thảo trên 148 người ghi nhận một số chỉ dấu viêm giảm và quãng đường đi bộ trong 6 phút tăng thêm 63,4m.

Nhưng kết quả này không đồng nghĩa liệu pháp tế bào đã có thể sử dụng rộng rãi. PGS Thanh lưu ý hiệu quả còn phụ thuộc loại tế bào, cách sản xuất và từng người bệnh, đồng thời cảnh báo không nên đánh đồng nghiên cứu nghiêm túc với quảng cáo “trẻ hóa” bằng tế bào gốc.

PGS.TS Phạm Văn Phúc, Viện trưởng Viện Tế bào gốc, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP HCM, cho biết thế giới hiện có hàng nghìn nghiên cứu lâm sàng về tế bào gốc trên nhiều nhóm bệnh. Thách thức khi đưa các phương pháp này vào điều trị là kiểm soát chất lượng, độ an toàn và hiệu quả ổn định, bởi tế bào khác nhau về nguồn gốc và quy trình nuôi cấy.

Chuyên gia trình bày về liệu pháp tế bào và y học tái tạo trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. (Ảnh minh họa: Tin360)

“Muốn làm tế bào gốc hiệu quả thì phải nhìn nó theo cách của một sản phẩm dược phẩm”, ông Phúc nói.

Điều này đặt ra một ranh giới rõ giữa nghiên cứu y học và quảng cáo thương mại. Công nghệ có thể mở thêm hướng điều trị, nhưng hiệu quả và an toàn vẫn phải được kiểm chứng trước khi đến với người bệnh.

Hai chuyên gia cùng cho rằng phòng ngừa lão hóa cần bắt đầu từ sớm, không phải đợi đến tuổi 60-70. Lối sống lành mạnh và rèn luyện thể chất từ khi còn trẻ là nền tảng để tăng số năm sống khỏe thay vì chỉ kéo dài số năm sống.

Tuổi thọ vì thế mới chỉ là một phần của bài toán già hóa. Phần còn lại là khoảng thời gian con người có thể sống độc lập trước khi bệnh tật biến những năm cuối đời thành thời gian phụ thuộc.

Vũ Hiếu (tổng hợp)