Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) được cho là muốn Mỹ duy trì sức ép kinh tế và phong tỏa Iran, trong bối cảnh hai nước ngày càng nghi ngờ khả năng Tehran thực sự muốn đạt thỏa thuận.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 26/9 từ chối đề xuất đình chiến và mở lại eo biển Hormuz do Iran đưa ra. Ông cho rằng Tehran muốn tuyến hàng hải này được mở ngay vì đang chịu tổn thất lớn.

Động thái của ông Trump diễn ra khi Washington tiếp tục gia tăng sức ép lên Iran, từ xuất khẩu dầu, ngân hàng đến hàng không. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington đang vận động các nước hạn chế giao thương với Tehran và các biện pháp mới đã tạo ra tác động.

Theo các nguồn tin được Wall Street Journal dẫn, Arab Saudi và UAE từng ủng hộ đàm phán để chấm dứt xung đột nhưng hiện muốn chính quyền Trump duy trì sức ép kinh tế, đồng thời tránh những nhượng bộ có thể làm giảm hiệu lực của lệnh trừng phạt và phong tỏa Iran.

Vị trí Iran, eo biển Hormuz và các nước vùng Vịnh.  (Ảnh minh họa: Tin 360) 

Các nước Arab, trong đó Arab Saudi đóng vai trò nổi bật, từng thúc đẩy đàm phán với Iran trong mùa hè và chấp nhận khả năng một thỏa thuận có thể ghi nhận phần nào vai trò của Tehran tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các cuộc tấn công nhằm vào tàu của Arab Saudi và hoạt động của lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn khiến Riyadh cùng một số nước vùng Vịnh thay đổi cách tiếp cận.

Arab Saudi cũng chịu sức ép từ các cuộc tấn công của Houthi và những gián đoạn đối với các tuyến vận chuyển dầu thay thế. Điều này khiến Riyadh quan tâm hơn đến việc kiểm soát rủi ro từ Iran và các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực.

Một quan chức Nhà Trắng cho rằng các biện pháp trừng phạt kinh tế và phong tỏa cảng biển đã giúp Washington có vị thế thuận lợi hơn trong đối đầu với Tehran. Trong khi đó, Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman được cho là đã nói với các quan chức Mỹ rằng Washington nên duy trì phong tỏa cho đến khi Iran chấp nhận một thỏa thuận mới.

UAE cũng giảm kỳ vọng vào đàm phán với Iran. Nước này đã đình chỉ hoạt động của các hãng hàng không Iran và cấm các chi nhánh Bank Melli của Iran thực hiện giao dịch liên quan đến Tehran. Động thái của UAE phù hợp với xu hướng siết các kênh tài chính và thương mại của Iran trong khu vực.

Tổng thống UAE Mohamed bin Zayed Al Nahyan gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Pháp. (Ảnh minh họa: Tin 360).

Qatar là một trong số ít nước vùng Vịnh tiếp tục thúc đẩy con đường ngoại giao. Các nhà đàm phán Qatar đã tìm cách nối lại tiếp xúc giữa Iran và Mỹ bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York, với mục tiêu tìm giải pháp mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Washington được cho là đã nhiều lần thông báo rằng ông Trump chưa có ý định dỡ bỏ phong tỏa hàng hải với Iran.

Trong khi đó, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) phản đối những phương án thỏa thuận mới và muốn quay lại các điều khoản gần với thỏa thuận sơ bộ hồi tháng 6. Thỏa thuận khi đó dự kiến nới lỏng trừng phạt dầu mỏ, cho Iran tiếp cận tài sản bị phong tỏa và ghi nhận vai trò của Tehran trong quản lý Hormuz để đổi lấy việc mở lại tuyến hàng hải.

Washington không muốn quay lại thỏa thuận này và cho rằng sức ép kinh tế có thể buộc Tehran chấp nhận một thỏa thuận mới. Sự khác biệt trong cách tiếp cận giữa Mỹ, Iran và các nước vùng Vịnh đang khiến nỗ lực ngoại giao về Hormuz tiếp tục gặp trở ngại.

Tâm Thanh (tổng hợp)