Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết lượng mưa tháng 8 tại miền Bắc dự kiến cao hơn trung bình nhiều năm 10-25%, nguy cơ lũ quét và sạt lở đất ở mức rất cao. 

Ông Nguyễn Đức Hòa, Phó Trưởng phòng Dự báo khí hậu, nhận định số ngày mưa có thể không nhiều nhưng mưa tập trung trong thời gian ngắn với cường suất lớn. Nguyên nhân được xác định là rãnh áp thấp duy trì trên Bắc Bộ suốt tháng 7, kết hợp gió Đông Nam mạnh liên tục bổ sung ẩm cho khí quyển.

Tháng 7, Bắc Bộ đã ghi nhận 6 đợt mưa lớn diện rộng, tập trung chủ yếu tại trung du và miền núi phía Bắc. Lai Châu, Lào Cai, Quảng Ninh và Tuyên Quang là những địa phương xuất hiện nhiều điểm mưa rất to trong đợt này.

Từ tháng 4 đến tháng 7 năm 2026, tổng lượng mưa toàn Bắc Bộ xấp xỉ trung bình nhiều năm, nhưng phân bố không đồng đều giữa các vùng. Khu vực trung du, miền núi và Tây Bắc ghi nhận lượng mưa cao hơn trung bình 20-40%, trong khi Đông Bắc lại thấp hơn khoảng 10-20%. Số ngày mưa trong giai đoạn này chỉ khoảng 60 ngày, thấp hơn mức trung bình nhiều năm là 68 ngày và cùng kỳ năm trước là 70 ngày, cho thấy mưa đang dồn vào thời gian ngắn hơn với phạm vi hẹp hơn.

Sự chênh lệch giữa số ngày mưa giảm và lượng mưa không giảm chính là điều đáng chú ý nhất: mưa ít ngày hơn nhưng mỗi đợt lại dữ dội hơn, kéo theo cường suất mưa tăng và nguy cơ thiên tai lớn hơn. Ông Hòa cho biết sau nhiều đợt mưa liên tiếp, độ ẩm đất tại phần lớn khu vực trung du và miền núi Bắc Bộ đã ở trạng thái gần bão hòa hoặc bão hòa, khiến khả năng thấm nước suy giảm đáng kể.

Hệ quả là chỉ cần một đợt mưa từ vừa đến to trong thời gian ngắn cũng có thể kích hoạt lũ quét, sạt lở đất tại vùng núi và gây ngập úng ở các khu vực trũng thấp, đô thị. Đây là cơ sở để cơ quan khí tượng đánh giá nguy cơ thiên tai tại nhiều khu vực miền Bắc ở mức rất cao trong tháng 8.

Về vai trò của El Niño, ông Hòa giải thích hiện tượng này thường khiến nhiệt độ tăng và lượng mưa giảm ở nhiều khu vực, nhưng không đồng nghĩa sẽ không xuất hiện mưa lớn trong thời gian ngắn. El Niño là hiện tượng quy mô lớn, tác động không đồng đều giữa các khu vực và có độ trễ khoảng 2-3 tháng, nên ảnh hưởng của nó không xuất hiện ngay lập tức. Dẫn chứng là năm 1997, El Niño bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 6 nhưng lượng mưa tháng 7-8 ở nhiều nơi tại Bắc Bộ vẫn cao hơn trung bình nhiều năm 10-20%; ngược lại năm 2023, El Niño cũng hình thành cùng giai đoạn nhưng lượng mưa tháng 7 ở Bắc Bộ lại thấp hơn trung bình nhiều năm 20-50%.

Theo cập nhật mới nhất, El Niño đang tiếp tục mạnh lên và có khả năng duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh từ nay đến đầu năm 2027. Số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông từ nay đến cuối năm được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm, trong khi nền nhiệt cả nước có xu hướng cao hơn trung bình 0,5-1,5 độ C, có nơi cao hơn đến 2 độ C.

Nắng nóng ở Bắc Bộ và Trung Bộ vẫn còn xuất hiện trong tháng 8 và đầu tháng 9 nhưng sẽ giảm dần. Mùa đông 2026-2027 được dự báo đến muộn và ấm hơn bình thường, song vẫn có khả năng xuất hiện các đợt rét đậm, rét hại mạnh trong thời gian ngắn. Trách nhiệm đặt ra cho các địa phương trung du, miền núi phía Bắc là chủ động phương án ứng phó lũ quét, sạt lở đất trước khi các đợt mưa lớn tiếp theo xảy ra, trong bối cảnh nền đất đã bão hòa nước.

Vũ Quyến (tổng hợp).