Việc Hoa Kỳ bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro làm kinh tế Venezuela đối mặt bất định, khi dầu mỏ, trừng phạt và quyền kiểm soát nguồn thu vẫn chưa rõ ràng.

Mỹ kiểm soát dầu mỏ, rủi ro lan rộng kinh tế

Việc Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro bị Hoa Kỳ bắt giữ tạo ra cú sốc chính trị lớn. Sự kiện này ngay lập tức làm dấy lên lo ngại về tương lai kinh tế Venezuela. Các chuyên gia cho rằng nhiều yếu tố sẽ quyết định diễn biến sắp tới. Yếu tố quan trọng nhất là số phận nguồn thu dầu mỏ khổng lồ. Mỹ liên tục đưa ra tuyên bố liên quan dầu mỏ Venezuela sau vụ bắt giữ. Venezuela hiện sở hữu trữ lượng dầu đã xác nhận lớn nhất thế giới. Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ kiểm soát việc bán dầu Venezuela vô thời hạn. Washington cảnh báo áp đặt thêm hậu quả nếu chính phủ lâm thời không hợp tác. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright xác nhận Mỹ bắt đầu tiếp thị lượng dầu bị trừng phạt. Lượng dầu này trước đó bị lưu kho do lệnh cấm vận xuất khẩu. Mỹ cũng có kế hoạch kiểm soát toàn bộ các giao dịch bán dầu tương lai. Doanh thu bán dầu sẽ được giữ trong tài khoản Bộ Tài chính Mỹ. Sau đó, nguồn tiền này được chia sẻ giữa Mỹ và Venezuela. Tuy nhiên, tỷ lệ chia cụ thể chưa được công bố. Phát biểu của ông Wright được đưa ra sau thỏa thuận Mỹ và Caracas. Thỏa thuận cho phép xuất khẩu dầu trị giá tới 2 tỷ USD sang Mỹ. Venezuela sẽ bàn giao từ 30 đến 50 triệu thùng dầu bị trừng phạt. Giới phân tích nhận định động thái này tạo ra sự bất định lớn. Nhiều người lo ngại Venezuela mất quyền kiểm soát nguồn thu cốt lõi. Nền kinh tế vốn mong manh có nguy cơ chịu thêm cú sốc. Các quyết định từ Washington sẽ ảnh hưởng trực tiếp ngân sách quốc gia. Dầu mỏ từ lâu là trụ cột kinh tế Venezuela. Việc kiểm soát dầu đồng nghĩa kiểm soát dòng tiền sống còn.

Trừng phạt, đầu tư và triển vọng phục hồi mờ nhạt

Về dài hạn, Mỹ có thể nới lỏng một phần trừng phạt dầu mỏ. Khả năng này phụ thuộc quan hệ giữa chính quyền mới và Washington. Bà Rachel Ziemba cho rằng nhập khẩu dầu có thể được nới lỏng. Việc nhập thiết bị và vốn đầu tư cũng có thể được cho phép. Ông Trump tuyên bố doanh nghiệp Mỹ sẵn sàng đầu tư hàng tỷ USD. Mỹ có thể cấp giấy phép riêng cho các công ty dầu mỏ. Điều này giúp dòng vốn và công nghệ nước ngoài quay lại Venezuela. Tuy nhiên, các diễn biến này khó xảy ra trong ngắn hạn. Sản lượng dầu Venezuela hiện khoảng một triệu thùng mỗi ngày. Con số này thấp hơn nhiều so với mức đỉnh thập niên 1990. Mỹ được cho là vẫn duy trì một số biện pháp trừng phạt. Một phần dầu xuất khẩu có thể vượt qua hạn chế. Điều này phụ thuộc việc Washington chia sẻ doanh thu hay không. Bà Cynthia Arnson nhận định mức độ bất định vẫn rất lớn. Các công ty dầu mỏ cần đầu tư lớn trong môi trường rủi ro. Chưa rõ hướng đi và mức độ ổn định chính trị Venezuela. Vì vậy, kỳ vọng doanh nghiệp Mỹ đổ xô đầu tư được xem là huyền thoại. Nền kinh tế Venezuela thậm chí có thể xấu đi trước cải thiện. Nguyên nhân là chưa rõ Mỹ có hoàn trả tiền dầu hay không. Theo ông Tim Hunter, 78% ngân sách Venezuela dành cho chi tiêu xã hội. Nếu nguồn tài chính bị siết chặt, rủi ro bất ổn xã hội tăng nhanh. Tác động dây chuyền có thể xuất hiện trong thời gian ngắn. Thực tế, giá nhiều mặt hàng thiết yếu đã tăng mạnh. Người dân bắt đầu cảm nhận rõ áp lực sinh hoạt. Điều này làm gia tăng bất mãn xã hội. Tình hình càng phức tạp khi chính trị chưa ổn định.

Cuối cùng, nguồn thu dầu mỏ vẫn là chìa khóa phục hồi kinh tế. Ông Benjamin Radd cho rằng dầu quyết định tương lai Venezuela. Tuy nhiên, ngành dầu mỏ cần đầu tư hạ tầng khổng lồ. Quá trình này có thể kéo dài nhiều năm. Dù ông Trump cam kết kiểm soát việc bán năng lượng, thông tin vẫn mơ hồ. Cách thức triển khai thực tế chưa được làm rõ. Ông Trump bị đánh giá thiếu chi tiết trong kế hoạch. Một yếu tố khác là cấu trúc chính quyền Venezuela gần như giữ nguyên. Điều này khác với trường hợp Iraq sau năm 2003. Tính chính danh của chính phủ hiện tại vẫn chưa rõ. Khả năng thực hiện cải cách kinh tế còn nhiều nghi vấn. Venezuela đang đứng trước ngã rẽ đầy rủi ro. Tương lai kinh tế nước này phụ thuộc quyết định từ bên ngoài. Sự bất định hiện nay chưa có lời giải rõ ràng.

Theo: Aljazeera