Một tháp chứa nước là công trình duy nhất còn đứng vững tại cửa khẩu biên giới Trung Quốc – Nepal sau trận lũ quét gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng.

Hình ảnh do Đài truyền hình trung ương Trung Quốc (CCTV) công bố tối 31/8 cho thấy tháp nước nằm cao trên sườn núi, trong khi lực lượng cứu hộ hoạt động bên dưới. Đến ngày 01/9 (giờ Hà Nội), Nepal ghi nhận 987 người chết và 3.916 người mất tích, còn phía Trung Quốc có 16 người chết và 546 người mất tích tại khu vực Tây Tạng. Tổng số người chết ở cả hai nước đã vượt mốc 1.000 người.

Hàng trăm người trong số những người mất tích tại Nepal là công dân nước ngoài đến từ khoảng 38 quốc gia. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn cho biết nước này sẽ cử chuyên gia nhận dạng ADN, thiết bị xét nghiệm, drone và máy lọc nước sang hỗ trợ Nepal.

Dòng lũ thay đổi cả địa hình cửa khẩu

Thảm họa bắt đầu từ một trận lở tuyết/băng vỡ trên núi cao gần biên giới hai nước hôm 26/8, tạo dòng nước cuốn theo băng, đá và bùn xuống thung lũng. Video của CCTV cho thấy người dân chỉ có vài giây để chạy trước khi bức tường bùn đất tràn qua, cuốn phăng cửa khẩu vốn giữ vai trò tuyến giao thương chính giữa Tây Tạng và Nepal.

Gyirong từng chịu một trận lũ tương tự năm 2025 và mới khôi phục hoạt động vào tháng 01/2026. Lần này, ảnh vệ tinh do Vantor cung cấp cho thấy nhà cửa và đường sá tại khu vực cửa khẩu gần như biến mất, chỉ còn nền đất trống.

Dòng lũ tiếp tục tràn xuống các sông Trishuli và Bhotekoshi ở Nepal, chôn vùi nhiều bản làng cùng ít nhất 11 dự án thủy điện dọc lưu vực. Hàng trăm công nhân thủy điện được cho là mắc kẹt trong các đường hầm dẫn nước bị bùn lấp, khiến số người mất tích tăng mạnh trong những ngày sau đó.

Sự sống sót của tháp nước cho thấy vị trí công trình có thể quan trọng hơn độ kiên cố khi dòng lũ đi qua. Công trình này không được thiết kế chống lũ đặc biệt nhưng nằm cao trên sườn núi, tránh được dòng chảy chính, trong khi những hạng mục kiên cố hơn ở vùng thấp bị cuốn đi.

Công tác cứu hộ tại các đường hầm thủy điện vì thế trở thành thách thức lớn. Ông Arnold Dix, kỹ sư địa chất người Australia đang hỗ trợ lực lượng cứu hộ Nepal, nói với ABC Radio National rằng hai ngày đầu tiên nhóm của ông chỉ để xác định lại vị trí các nhà máy thủy điện vì “địa hình đã hoàn toàn thay đổi”.

Trả lời CBC News, ông Dix cho rằng những người ở gần bề mặt hoặc cửa hầm gần như đã thiệt mạng, nhưng vẫn giữ hy vọng với những người ở sâu hơn bên trong.

Tại Gyirong, máy xúc gặp khó khăn do đường sá chật hẹp, trong khi mưa kéo dài tiếp tục gây sạt lở. Các trạm quan sát có người trực được bố trí cách nhau 10 mét để bảo đảm an toàn cho công nhân trong điều kiện địa hình cản trở radar cảnh báo, cùng hệ thống thang dây phục vụ thoát hiểm khẩn cấp.

Sự tương phản hiện rõ: một tháp nước đơn giản vẫn đứng trên sườn núi, còn khu phức hợp cửa khẩu và nhiều công trình dưới thấp gần như bị xóa khỏi mặt đất.

Vũ Quyến (tổng hợp)