Ngày 2/4/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố chính sách thuế quan mới, áp mức thuế cơ bản 10% đối với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ, trong đó Việt Nam phải chịu mức thuế đối ứng cao nhất – 46%.

Đây là một bước đi quyết liệt nhằm giảm thâm hụt thương mại của Mỹ, vốn đạt 1.200 tỷ USD vào năm 2024, trong đó thâm hụt với Việt Nam là 123,5 tỷ USD (xuất khẩu 136,6 tỷ USD, nhập khẩu 13,1 tỷ USD). Với Việt Nam – quốc gia phụ thuộc lớn vào xuất khẩu sang Mỹ (chiếm khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu và tương đương 30% GDP năm 2024), chính sách này không chỉ là một thách thức mà còn mang đến những cơ hội tiềm ẩn. Hãy cùng phân tích những gì Việt Nam “được” và “mất” từ động thái này.

Những gì Việt Nam mất khi áp thuế Mỹ

Tác động đến nhiều nghành xuất khẩu

Trước tiên, tác động tiêu cực của mức thuế 46% là không thể phủ nhận. Các ngành xuất khẩu chủ lực như điện tử, dệt may, giày dép, đồ gỗ và thủy sản – vốn chiếm phần lớn kim ngạch sang Mỹ – sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề.

Giá hàng hóa Việt Nam tại thị trường Mỹ sẽ tăng vọt; làm giảm sức cạnh tranh so với các đối thủ như Ấn Độ (26%), Thái Lan (36%) hay các nước Mỹ Latinh (thuế thấp hơn). Chẳng hạn, một sản phẩm dệt may Việt Nam vốn có giá cạnh tranh nhờ chi phí sản xuất thấp; nay cộng thêm 46% thuế, sẽ khó lòng cạnh tranh với hàng từ Brazil hay Argentina (thuế 10%). Các chuyên gia ước tính, xuất khẩu sang Mỹ có thể giảm 3-5% trong năm 2025, kéo theo tăng trưởng GDP giảm khoảng 0,2-0,3%, thậm chí lên tới 10% GDP (54 tỷ USD); nếu tình trạng kéo dài, theo tính toán của một số nhà kinh tế.

Hệ lụy kinh tế vĩ mô

Các doanh nghiệp xuất khẩu, sử dụng khoảng 30% lực lượng lao động Việt Nam, có thể phải cắt giảm sản xuất, dẫn đến thất nghiệp gia tăng; đặc biệt ở các ngành dệt may và giày dép với hàng triệu lao động. Thị trường chứng khoán Việt Nam cũng sẽ biến động mạnh; khi nhà đầu tư lo ngại về triển vọng tăng trưởng kinh tế. Áp lực lạm phát và tỷ giá cũng tăng cao do chi phí nhập khẩu nguyên liệu (nhiều từ Mỹ) đắt đỏ hơn, trong khi dòng vốn FDI có thể chững lại khi các công ty đa quốc gia cân nhắc chuyển chuỗi cung ứng sang các nước ít chịu thuế hơn như Mexico.

Khó khăn tạm thời trong lợi thế địa chính trị

Cuối cùng, Việt Nam mất đi lợi thế địa chính trị tạm thời. Việc bị áp thuế cao được cho là xuất phát từ nghi ngờ Việt Nam là “trạm trung chuyển” hàng Trung Quốc né thuế. Điều này đặt Việt Nam vào thế khó trong quan hệ thương mại với Mỹ; khi phải chứng minh mình không phải là “sân sau” của Trung Quốc; đồng thời đối mặt với nguy cơ bị áp thêm các biện pháp bảo hộ khác trong tương lai.

Tác động tiêu cực của mức thuế 46% là không thể phủ nhận. Các ngành xuất khẩu chủ lực như điện tử, dệt may, giày dép, đồ gỗ và thủy sản – vốn chiếm phần lớn kim ngạch sang Mỹ – sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề ( Ảnh: internet)

Những gì Việt Nam được

Thúc đẩy tái cấu trúc nền kinh tế

Tuy nhiên, không phải mọi thứ đều bi quan. Trước hết, chính sách thuế này là cơ hội để Việt Nam tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng bền vững hơn. Sự phụ thuộc quá lớn vào thị trường Mỹ (30% kim ngạch xuất khẩu) là một điểm yếu chiến lược. Mức thuế 46% buộc các doanh nghiệp phải đa dạng hóa thị trường; hướng tới EU, Nhật Bản, Hàn Quốc hay ASEAN – những khu vực vốn có tiềm năng; nhưng chưa được khai thác triệt để. Ví dụ, Hiệp định EVFTA với EU có thể là “cứu cánh” cho dệt may và thủy sản; khi thuế suất ưu đãi gần như bằng 0%. Điều này không chỉ giảm rủi ro “bỏ trứng vào một giỏ” mà còn nâng cao vị thế thương mại toàn cầu của Việt Nam.

Thúc đẩy cải cách nội tại

Để giảm thâm hụt thương mại với Mỹ; Việt Nam đã chủ động giảm thuế nhập khẩu nhiều mặt hàng từ Mỹ; (ô tô từ 64% xuống 50%, ethanol từ 10% xuống 5%, gỗ từ 20-25% xuống 0% theo Nghị định 73/2025). Đây là bước đi tích cực, không chỉ giúp cân bằng cán cân thương mại; mà còn tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt tiếp cận công nghệ cao và nguyên liệu chất lượng từ Mỹ với giá rẻ hơn. Ngành nông sản, vốn nhập siêu từ Mỹ (543 triệu USD so với xuất 360,4 triệu USD năm 2024); có thể hưởng lợi khi tránh được thuế đối ứng nhờ đặc thù Mỹ không sản xuất cạnh tranh.

Tuy nhiên chính sách thuế này là cơ hội để Việt Nam tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng bền vững hơn ( Ảnh: internet)

Khẳng định vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Cuối cùng, đây là cơ hội để Việt Nam khẳng định vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Các công ty đa quốc gia như Samsung hay Intel; vốn chiếm phần lớn xuất khẩu điện tử từ Việt Nam sang Mỹ, có thể điều chỉnh chiến lược; chuyển một phần sản xuất sang nước khác, nhưng vẫn giữ Việt Nam làm trung tâm gia công nhờ lao động giá rẻ và cơ sở hạ tầng tốt. Đồng thời, việc phê duyệt các dự án như Starlink của SpaceX cho thấy; Việt Nam vẫn hấp dẫn với nhà đầu tư Mỹ, tạo tiền đề cho đàm phán giảm thuế trong tương lai.

Chiến lược và hướng đi

Tóm lại, mức thuế 46% của Mỹ là một “cú sốc” lớn; khiến Việt Nam mất đi lợi thế cạnh tranh ngắn hạn, chịu thiệt hại về kinh tế và việc làm. Nhưng nếu nhìn xa, đây là “liều thuốc đắng” cần thiết để Việt Nam thoát khỏi sự phụ thuộc vào một thị trường duy nhất; cải cách chính sách và nâng cao năng lực nội tại.

Để tận dụng “được” và giảm “mất”, Chính phủ cần tăng cường đối thoại với Mỹ; đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi. Doanh nghiệp, về phần mình, cần đầu tư công nghệ; tối ưu chi phí và tìm kiếm cơ hội ở các thị trường mới. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đầy biến động, sự linh hoạt và chủ động sẽ quyết định tương lai của Việt Nam trước sóng gió từ chính sách thuế quan Mỹ.